Azerbejdżan coraz bardziej udowadnia, że jego gospodarka wykracza daleko poza ropę i gaz. Historycznie położony na skrzyżowaniu Wschodu i Zachodu, kraj pełnił rolę niezawodnego partnera handlowego i naturalnego węzła tranzytowego.

Obecnie Azerbejdżan wykorzystuje tę przewagę geograficzną, aby katalizować rozwój Korytarza Środkowego lub Transkaspijskiej Międzynarodowej Trasy Transportowej – strategicznej transkontynentalnej trasy łączącej Azję i Europę.

Gdy globalne łańcuchy dostaw borykają się z zakłóceniami i zatłoczeniem w tradycyjnych rynkach, Środkowy Korytarz wyłania się jako realny, szybszy i bezpieczniejszy alternatywny szlak, odzwierciedlający zarówno gospodarkę regionu, ambicje i zdolność do współpracy międzynarodowej.

Przesyłki z Chin do Azerbejdżanu wzdłuż korytarza stopniowo rosną, a prognozy sugerują trzykrotny wzrost do 2030 roku. Korytarz Środkowy to nie tylko budowa dróg, koleje i porty. Według Sekretarza Generalnego IRU Umberto de Pretto, zrównoważony rozwój korytarza wymaga inwestycji w „miękkiej” infrastrukturze: platformy cyfrowe, zharmonizowane regulacje i uproszczone procedury celne.

„Sama infrastruktura to za mało. Efektywna podróż transgraniczna i transport wymaga eliminacji wąskich gardeł na granicach, co ogranicza opóźnienia administracyjne oraz usuwanie nieoficjalnych płatności lub nadmierne kontrole” – zauważył de Pretto w trakcie International Transport Forum w Taszkencie. „Bez tych środków potencjał korytarza nie może być w pełni zrealizowany.”

Ta sugestia podkreśla fundamentalny paradygmat: infrastruktura napędza przepustowość, ale infrastruktura miękka decyduje o efektywności, niezawodności, a ostatecznie także o tym czy korytarz jest konkurencyjny wobec alternatyw morskich. Kraje wzdłuż korytarza coraz częściej koncentrują się na cyfrowych rozwiązaniach do optymalizacji przepływów transportu publicznego. Kazachska „Smart Platforma Cargo” jest przykładem tego trendu, oferując zunifikowany system do zarządzania przesyłkami multimodalnymi z Azji Centralnej do Europy. Integracja operatorów logistyki, władz portowych i kolei operatorów na jednej platformie cyfrowej, projektu ogranicza czas transportu, zwiększa przewidywalność i ułatwia pracę w czasie rzeczywistym.

Równocześnie Azerbejdżan rozszerzył współpracę z Chinami przez hub Xi’an, otwierając plac kontenerowy o pojemności 20 000 TEU oraz umożliwiając dostęp w czasie rzeczywistym do systemów operacyjnych portów. To ma przełożenie na mierzalne rezultaty: w pierwszych dziewięciu miesiącach w 2025 roku Azerbejdżan obsłużył 296 pociągów blokowych, w tym 113 tranzytowych pociągów, co oznacza wzrost o 39 proc. w porównaniu z tym samym okresem w 2024 roku. Wolumen ładunków kontenerowych wzrósł o 20 proc., osiągając 103 134 TEU, pokazując namacalny wpływ skoordynowanej operacji poprawy przepustowości korytarza.

Korytarz Środkowy zmierza w stronę szeregu regionalnych wyzwań operacyjnych wymagających skoordynowanych rozwiązań:

– Różnice regulacyjne między krajami mogą powodować opóźnienia ruch ładunków – wysiłki na rzecz harmonizacji i zarządzania cyfrowego systemów są niezbędne do usprawnienia transportu;

– Ograniczenia infrastrukturalne – zdolności przewozowe w portach i starzejących się sieciach kolejowych nadal wymagają ukierunkowanych inwestycji;

– Zapewnienie bezpiecznej i efektywnej obsługi transportu pozostaje kluczowym wyzwaniem do utrzymania zaufania wśród nadawców i szybkiego wsparcia dostaw.

Interesariusze regionalni aktywnie podejmują te wyzwania. Inwestycje Kazachstanu w porty kaspijskie, Azerbejdżanu w we współpracy z chińskimi partnerami oraz modernizacji Kolej Baku-Tbilisi-Kars pokazuje wspólne zaangażowanie przekształcając korytarz w wysokoprzepustową, niezawodną alternatywę. Z analitycznego punktu widzenia sukces korytarza zależy od rozbudowy infrastruktury, reformy regulacyjnej i cyfrowego zarządzania, strategii, która mogłaby na nowo zdefiniować handel eurazjatycki.

Wzrost Korytarza Środkowego sygnalizuje więcej niż poprawę logistyki; oznacza to geopolityczne i gospodarcze przesunięcie. Azerbejdżan i jego partnerzy wzmacniają regionalną łączność, dywersyfikując globalny transport oraz budując odporność na zakłócenia w transporcie na morzu lub trasie północnej. Dla Azerbejdżanu korytarz wzmacnia jego historyczną rolę jako pomostu między kontynentami. Strategicznie pozycjonuje to kraj nie tylko jako eksportera energii, ale także jako kluczowego pośrednika handlu eurazjatyckiego, łączącego infrastrukturę, technologię i zarządzanie, aby stworzyć konkurencyjny i zrównoważony korytarz.

W kategoriach analitycznych rozwój korytarza jest zarówno źródłem zasobów, optymalizacji łańcucha i narzędzia dyplomacji ekonomicznej, łączącego wiele krajów pod wspólną wizją. Korytarz Środkowy nie jest już koncepcją — jest to tętnica łącząca Azję i Europę, z Azerbejdżanem w sercu.