Azja Centralna: Odporność gospodarcza w obliczu wojny na Ukrainie

Według wrześniowych prognoz gospodarczych Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOR) Azja Środkowa okazuje się bardziej odporna niż początkowo oczekiwano na wstrząsy geopolityczne w 2022 r. Dzięki wysokim przekazom pieniężnym oraz dochodom z ropy i gazu poprawiły się perspektywy dla gospodarek Azji Środkowej. Ale to nie wszystkie dobre wieści.

EBOR zrewidował szacunki w górę w stosunku do swoich prognoz z maja, a region Azji Środkowej ma teraz wzrosnąć o 4,3 procent w 2022 roku i 4,8 procent w 2023 roku. To lepiej niż całkowity obszar objęty EBOR, gdzie oczekuje się, że wzrost wyniesie około 2,3 procent w 2022 roku i 3 procent w 2023 roku.

Według EBOR rewizje w górę dla Azji Środkowej ,,odzwierciedlają wzrost konsumpcji napędzany podwyżkami płac w sektorze publicznym, wysokimi przepływami przekazów pieniężnych i gwałtownym wzrostem handlu równoległego z Rosją, a także zyskami eksporterów surowców”. Wydaje się zatem, że straty Rosji w 2022 roku były w pewnym stopniu zyskami Azji Centralnej. Dla porównania, rosyjska gospodarka ma skurczyć się o 5 proc. w 2022 r. i o 3 proc. w 2023 r.

Wzrost przychodów z węglowodorów

Kazachstan i Turkmenistan, zauważa EBOR, „cieszą się nieoczekiwanymi dochodami z ropy i gazu w wyniku podwyższonych cen i zwiększonej wielkości eksportu”. W Kazachstanie oczekuje się obecnie wzrostu o 3,0 proc. w 2022 r. i 3,5 proc. w 2023 r. Eksport ropy w pierwszej połowie 2022 r. wzrósł o 85 proc. rok do roku w stosunku do 2021 r., osiągając 24,8 mld USD pomimo kilku przerw w eksploatacji Caspian Pipeline Consortium (CPC) w Noworosyjsku w Rosji.

Tymczasem Kirgistan, Uzbekistan i Tadżykistan ,,nadal otrzymują znaczne przekazy pieniężne od Rosji, które nie wykazują oznak słabnięcia…” EBOR odnotował rekordowy poziom pracowników migrujących w Rosji, a przekazy pieniężne gwałtownie wzrosły: przekazy pieniężne do Kirgistanu wzrosły o 11 procent w pierwszej połowie 2022 r., podczas gdy przekazy pieniężne do Uzbekistanu „wzrosły o 96 procent rok do roku w pierwszej połowie 2022 r.” Oczekuje się, że Kirgistan, zawsze niestabilny, odnotuje wzrost PKB o 7,0 procent zarówno w 2022, jak i 2023 r., Po spadku o 8,6 procent w 2020 r. i wzroście o około 3,6 procent w 2021 r. Tadżykistan spodziewa się również wysokiego wzrostu, prognozowanego na poziomie 7 procent w 2022 roku i 8 procent w 2023 roku. Prognozowany jest wzrost Uzbekistanu na poziomie 5,5 proc. w 2022 r. i 6,5 proc. w 2023 r.

Do perspektyw Azji Środkowej dochodzą również wysiłki rosyjskich gospodarstw domowych, aby ulokować swoje oszczędności walutowe w regionie. Relokacja zarówno rosyjskich osób fizycznych, jak i przedsiębiorstw jeszcze bardziej poprawiła regionalne perspektywy gospodarcze. Szara strefa przyczynia się również do wzrostu gospodarczego w regionie. Na przykład EBOR zauważył, że ,,Tadżykistan odnotował 85-procentowy wzrost importu z Chin” w ciągu pierwszych siedmiu miesięcy 2022 r., ,,sugerując, że kraj ten służy jako kanał importu do Rosji”.

Częściowa mobilizacja i szalejąca inflacja

Ważne jest, aby podkreślić, że perspektywy gospodarcze opublikowane pod koniec września zostały przygotowane przed ogłoszeniem przez prezydenta Rosji Władimira Putina 21 września częściowej mobilizacji, co wywołało nowe tsunami Rosjan uciekających przez granice do krajów takich jak Kazachstan i łapiących loty do Kirgistanu, Uzbekistanu i Tadżykistanu. Może to zakłócić trajektorię gospodarczą lub, być może, służyć jej wzmocnieniu, ponieważ jeszcze więcej Rosjan ucieka do Azji Środkowej, a dodatkowe możliwości zatrudnienia otwierają się w Rosji – zarówno w sektorze regularnej pracy, ponieważ więcej Rosjan jest wyprowadzanych na wojnę na Ukrainie.

Sytuacja w regionie jest daleka od stabilności lub pozytywnego klimatu. Poważnym problemem jest w szczególności inflacja. Według EBOR średnia inflacja w regionach, które obejmuje, osiągnęła 16,5 procent w lipcu 2022 r. Inflacja w Kazachstanie w sierpniu wyniosła 16,1 proc. W lipcu w Uzbekistanie osiągnęła 12,3 proc., a w Kirgistanie około 14 proc. Tadżykistan zgłosił inflację w sierpniu na poziomie około 8,3 procent. EBOR zauważył, że ogólnie rzecz biorąc, rządy Azji Środkowej ,,nie zacieśniają polityki fiskalnej wystarczająco szybko, ponieważ cieszą się rekordowo wysokimi dochodami podatkowymi i mają polityczne powody, aby je wydawać”.

Poza perspektywami gospodarczymi EBOR, nie mniej ważne są społeczne i polityczne konsekwencje nowej fali Rosjan uciekających do Azji Środkowej i wysiłki rosyjskiego rządu mające na celu zachęcenie centralnych Azjatów do rosyjskiej armii. Ostatnia fala rosyjskich migrantów do Azji Środkowej składa się z bardziej zdesperowanych młodych mężczyzn niż relokujących swój kapitał przedsiębiorców, a wynikające z tego skoki cen wynajmu w miejscach takich jak Kazachstan i Kirgistan są niepokojące zarówno ze względów gospodarczych, jak i społecznych.

To, co jest dobre dla gospodarki, może nie być dobre dla społeczeństwa. Wielu mieszkańców Azji Środkowej przypomni sobie mieszkania w miastach wynajmowanych ,,tylko dla Słowian” i będzie sfrustrowanych tym, że mogą być wyrzucani z ich własnych dzielnic. Rosjanie mogą również wnieść paternalistyczne i szczerze rasistowskie zachowania do Azji Centralnej, które mogą wywołać konflikty w społeczeństwie.

Rządy państw regionu będą musiały poruszać się po coraz bardziej burzliwych wodach, równoważąc nieoczekiwane niespodzianki związane z wojną na Ukrainie z wstrząsami społecznymi i napięciami, które się z nią wiążą. Jest to oczywiście dodatek do równoważenia stosunków z coraz bardziej odizolowaną Rosją.