W odpowiedzi na zmieniającą się dynamikę regionalną, napędzaną głównie przez wojnę Rosji przeciwko Ukrainie, Kazachstan przekształca swoją postawę w zakresie bezpieczeństwa, zmniejszając zależność wojskową od Moskwy i stawiając na pierwszym miejscu samodzielność, partnerstwa regionalne i modernizację polityki obronności.

Astana koncentruje się na roli „średniego mocarstwa”, co pozwala Kazachstanowi wywierać większe wpływy regionalne poprzez integrację z organizacjami wielostronnymi, zwiększony udział w inicjatywach międzynarodowych i zdywersyfikowany import zdolności obronnych.

Kazachstan dąży do różnorodnej międzynarodowej współpracy wojskowej, w szczególności poprzez wspólne ćwiczenia, wspólną produkcję broni i koordynację strategiczną z Turcją i Azerbejdżanem, co umożliwia mu przyjęcie bardziej niezależnej strategii obronnej.

Kazachstan ogłasza nowe projekty obronne

Kazachstan w ostatnim czasie podejmuje działania mające na celu poprawę zdolności obronnych. W kwietniu 2025 r. Ministerstwo Obrony Kazachstanu potwierdziło, że ustanowiono ramy legislacyjne regulujące Fundusz Rozwoju Przemysłu Obronnego, który został utworzony w grudniu 2023 r. Nowy fundusz obronny ma na celu pozyskanie i produkcję kluczowego dla kraju sprzętu wojskowego, takiego jak amunicja artyleryjska, systemy uzbrojenia i moduły bojowe. Na ten cel rząd Kazachstanu planuje przeznaczyć z budżetu państwa ok. 265 mln dolarów. 3 marca minister obrony Kazachstanu Rusłan Żaksyłykow poinformował o utworzeniu nowego centrum przemysłu obronnego w jedynym zakładzie naprawy czołgów w Azji Centralnej we wschodnim mieście Siemej. Żaksyłykow ogłosił, że nowy hub ma na celu wzmocnienie „samowystarczalności Kazachstanu w zakresie produkcji obronnej” poprzez „rozszerzenie zdolności zarówno do utrzymania, jak i produkcji kluczowych technologii wojskowych lokalnie”. W miarę jak zmienia się porządek regionalny w Eurazji w związku z wojną Rosji przeciwko Ukrainie, Kazachstan decyduje się polegać na swoich siłach zbrojnych, krajowych zasobach wojskowych i formatach międzynarodowego partnerstwa w dziedzinie bezpieczeństwa, aby przeciwdziałać wszelkim potencjalnym zagrożeniom.

Od 1991 r. postawa wojskowa Kazachstanu jest definiowana przez jego strategiczną zależność od Rosji. Astana zachowała jednak większą autonomię gospodarczą i dyplomatyczną. Inwazja Rosji na Ukrainę na pełną skalę zakłóciła ten długoterminowy status quo. Kazachstan coraz śmielej dywersyfikuje swoje partnerstwa w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, przeciwdziałając wpływom rosyjskim. Od czasu dojścia do władzy prezydenta Kazachstanu Kasyma-Żomarta Tokajewa w 2019 r. Astana w coraz większym stopniu przyjmuje tożsamość „średniego mocarstwa” w porządku światowym. Koncepcja średniego mocarstwa zakłada prowadzenie zrównoważonej polityki zagranicznej, która obejmuje członkostwo w organizacjach międzynarodowych i udział w porozumieniach wielostronnych jako sposób na wywieranie większego wpływu. Takie posunięcia umożliwiają średnim mocarstwom wypracowanie większych wpływów na arenie międzynarodowej i przeciwdziałanie dominacji światowych mocarstw. W ostatnich latach Kazachstan rozszerzył się poza Azję Centralną, dołączając do międzynarodowych inicjatyw w handlu, energetyce, obronności i logistyce, aby ugruntować swój status średniego mocarstwa. Ostatnie próby dywersyfikacji importu obronnego i zwiększenia produkcji krajowej przez Astanę nie są zaskoczeniem.

Zamówienia wojskowe Kazachstanu wzrosły w 2024 r. o 36,8 proc. w porównaniu z 2023 r. ze względu na wzrost wydatków wojskowych i nowych kontraktów obronnych. W ciągu ostatnich kilku lat Kazachstan zbudował partnerstwa obronne poza swoimi bezpośrednimi sąsiadami, aby przezwyciężyć wyzwania związane z nadmierną zależnością od Rosji. W maju 2022 r. Astana i Ankara podpisały Memorandum o współpracy wojskowo-technicznej, które obejmowało produkcję tureckiego drona ANKA – uderzeniowych bezzałogowych statków powietrznych w Kazachstanie na podstawie umowy licencyjnej. Inne wydatki wojskowe obejmowały zakup rosyjskich myśliwców SU-30, instalacji rakiet przeciwlotniczych oraz ciężkich wojskowych samolotów transportowych A400M Atlas produkcji Airbus. Niedawna zmiana strategii wojskowej otworzyła przed Kazachstanem nowe horyzonty zacieśniania strategicznych więzi z partnerami regionalnymi. Azerbejdżan jest chyba najbardziej znaczący. W tym roku oba państwa przeprowadziły wspólne ćwiczenia morskie „Caspian Breeze-2025” w dniach 17-19 czerwca w Aktau w Kazachstanie na Morzu Kaspijskim, aby przygotować się na potencjalne zagrożenia asymetryczne. Ćwiczenia morskie pokazują zacieśniającą się współpracę Azerbejdżanu i Kazachstanu w zakresie bezpieczeństwa morskiego, sugerując, że wpływy Rosji w regionie i na Morzu Kaspijskim słabną.

Turcja ważnym partnerem Astany

Turcja również zaangażowała w rozwój sił zbrojnych Kazachstanu. W styczniu br. Kazachstan i Turcja podpisały plan współpracy wojskowej do 2025 r., który określa wspólne wysiłki w zakresie edukacji wojskowej, utrzymywania pokoju, szkolenia bojowego i współpracy medycznej. Niedawno, w maju, delegacja pod przewodnictwem generała porucznika Sułtana Kamieniadinowa, pierwszego wiceministra obrony i szefa Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Kazachstanu, odwiedziła Ankarę i spotkała się z tureckim ministrem obrony Yaşarem Gülerem w celu omówienia dwustronnej współpracy wojskowej. Podczas spotkania omówiono m.in. „prowadzenie ćwiczeń wojskowych, współpracę w zakresie edukacji, szkolenia językowego i działań pokojowych (…) [oraz] sprawy związane ze wspólnymi projektami pozyskiwania i produkcji broni i sprzętu wojskowego”. Zaangażowanie Turcji w operacje obronne Kazachstanu może w najbliższym czasie wywołać konsternację między Astaną a Moskwą. Rosja mogłaby uznać to zaangażowanie za akt ingerencji w jej „strefę wpływów”. W przeciwieństwie do partnerstwa z Rosją, współpraca obronna Kazachstanu z Azerbejdżanem i Turcją stale ewoluowała w ciągu ostatniego roku.

Trwająca dywersyfikacja partnerstw obronnych i rozbudowa lokalnej produkcji zbrojeniowej mają na celu wzmocnienie geopolitycznego znaczenia Kazachstanu poprzez wielowektorową dyplomację poprzez nawiązanie dobrych relacji z sąsiadami i państwami spoza regionu. Rząd Kazachstanu podjął działania, które pokazują, że postrzega modernizację wojska jako kluczową zarówno dla bezpieczeństwa narodowego, jak i stabilności w regionie, ponieważ może ona odstraszyć wewnętrzne spory, a jednocześnie zwiększyć siłę państwa. Udana dywersyfikacja umożliwi Kazachstanowi odejście od przestarzałych systemów sowieckich i przyjęcie bardziej niezależnej strategii obronnej. Budowanie klastrów obronnych poprzez szeroko zakrojone partnerstwa międzynarodowe pozwoli Astanie zwiększyć swoją samodzielność w obliczu globalnej niepewności geopolitycznej i zapewnić stabilność jej obszarów przygranicznych.