Niedawne spotkania urzędników z Taszkentu, Kabulu i Islamabadu dały nowy impuls projektowi kolejowemu Uzbekistan-Afganistan-Pakistan (UAP), przy czym Pakistan jest liderem w koordynowaniu ostatnich kroków przed budową.

Kolej zapewni bezpośrednie połączenie z Azji Centralnej do Oceanu Indyjskiego i Azji Południowej, jednocześnie wzmacniając pozycję tych trzech krajów zarówno w handlu północ-południe, jak i wschód-zachód.

Brak ustandaryzowanej szerokości torów kolejowych dla połączeń międzynarodowych, w połączeniu z ciągłymi obawami dotyczącymi bezpieczeństwa, może jeszcze opóźnić realizację projektu. Islamabad i Kabul poczyniły jednak znaczne postępy w rozwiązywaniu kwestii bezpieczeństwa granic.

Najnowsze rozmowy

3 czerwca pakistański federalny minister kolei Muhammad Hanif Abbasi i ambasador Uzbekistanu w Pakistanie Ali Shir Takhtae potwierdzili swoją determinację w dążeniu do ukończenia projektu kolejowego Uzbekistan-Afganistan-Pakistan (UAP) podczas spotkania w Islamabadzie. Opracowali też wspólną strategię rozpoczęcia budowy kolei w najbliższej przyszłości. Abbasi oświadczył: „Po zakończeniu tego projektu, Pakistan uzyska najkrótszą i najbardziej efektywną drogę do Azji Centralnej, co nie tylko zwiększy wolumen handlu, ale także postawi gospodarkę regionu na solidniejszych podstawach”.

Wcześniej, 1 czerwca, Afganistan i Pakistan zgodziły się na przyspieszenie prac nad linią kolejową UAP. Pełniący obowiązki ministra spraw zagranicznych Afganistanu Amir Khan Muttaqi i minister spraw zagranicznych Pakistanu Ishaq Dar zgodzili się ściśle współpracować w celu sfinalizowania umowy ramowej projektu. Muttaqi „z zadowoleniem przyjął” również decyzję Islamabadu o podniesieniu stosunków z Kabulem do poziomu ambasadorskiego. Zaledwie dzień wcześniej Dar rozmawiał z ministrem spraw zagranicznych Uzbekistanu, Bachtijorem Saidowem, aby sfinalizować przygotowania do oficjalnej ceremonii podpisania umowy. Wysiłki Pakistanu w ostatnich miesiącach zmierzające do „przyspieszenia” projektu zwiększyły potencjał kolei do stania się kluczowym węzłem w poprawie dostępu nie tylko do korytarzy handlowych północ-południe, ale także ze wschodu na zachód. Podczas gdy inne kraje regionu zaczynają akceptować potrzebę współpracy z de facto rządem talibów w Kabulu, Islamabad kładzie nacisk na tworzenie dróg przyszłej współpracy i opracowywanie strategii zapewniających skuteczne bezpieczeństwo dla przyszłych projektów tranzytowych i infrastrukturalnych.

Proponowana linia kolejowa UAP połączy Azję Centralną z portami Gwadar i Karaczi na Oceanie Indyjskim w Pakistanie przez Afganistan. Oczekuje się, że korytarz o długości 850 kilometrów stanie się pierwszym bezpośrednim połączeniem kolejowym między Azją Centralną a Południową, a jego ukończenie przewiduje się na 2027 r. Szacuje się, że proponowana linia kolejowa skróci czas tranzytu z Uzbekistanu do Pakistanu o co najmniej pięć dni. Obniżyłoby to również koszty transportu o 40 procent. Koszt projektu szacuje się na około 4,8 mld dolarów i połączy Taszkent z Peszawarem przez Kabul. Kolej ma ogromne znaczenie dla śródlądowych krajów Azji Centralnej, ponieważ zapewni im dostęp do portów Morza Arabskiego w Pakistanie i na Oceanie Indyjskim. Korytarz transportowy UAP połączy Unię Europejską, Rosję, Indie, Uzbekistan, Afganistan i Pakistan.

Projekt z historią i rozmachem

Projekt jest rozwijany już od dłuższego czasu. W lutym 2021 r. Uzbekistan, Afganistan i Pakistan podpisały w Taszkencie trójstronne porozumienie, w którym określono mapę drogową planowania i budowy kolei. Zgodnie z tą umową budowa miała rozpocząć się we wrześniu 2021 roku. Plany te stały się jednak niemożliwe do zrealizowania po odzyskaniu władzy w Kabulu przez talibów. Mimo to kilka miesięcy później de facto rząd talibów wyraził zamiar ponownego przyłączenia się do projektu. W lipcu 2022 r. rozpoczęły się prace ekspedycyjne na odcinku afgańskim w celu wyznaczenia najbardziej wykonalnej i opłacalnej trasy.

Później, w maju 2023 r., w Taszkiencie oficjalnie otwarto biuro projektu linii kolejowej UAP, które ma koordynować wspólne wysiłki rozwojowe i przyspieszyć realizację projektu. W lipcu tego samego roku wszystkie trzy kraje zgodziły się rozpocząć ostatni etap negocjacji w Islamabadzie. W maju 2024 r. minister transportu Uzbekistanu Ilkhom Makhkamov wraz z zespołem inżynierów odwiedził Afganistan, aby rozpocząć przygotowania do budowy. Makhkamow obiecał, że w najbliższych tygodniach wyśle kolejny zespół techniczny, który rozpocznie właściwą budowę. Wyraził również, że Uzbekistan jest gotowy „zapewnić całodobową obsługę celną i graniczną na przejściach granicznych”.

Kolej UAP to wielki projekt, który ma potencjał, aby stać się kluczowym węzłem dla handlu północ-południe i wschód-zachód. Ma również na celu poprawę więzi gospodarczych i handlowych między Pakistanem, Afganistanem i państwami Azji Centralnej. Kolej będzie świadczyć zarówno usługi pasażerskie, jak i towarowe, wzmacniając połączenia turystyczne dla turystów i migrantów, jednocześnie pozycjonując Azję Centralną jako węzeł tranzytowy. W tym celu nowy korytarz umożliwi transport milionów ton surowców naturalnych z Azji Centralnej i Południowej do Rosji (północ-południe) i Europy (wschód-zachód).

Budowa kolei nadal jednak stoi przed poważnymi wyzwaniami logistycznymi. Zacznijmy od tego, że problemem pozostaje ustanowienie ustandaryzowanych połączeń między Uzbekistanem, Afganistanem i Pakistanem. Projekt zakłada budowę połączeń kolejowych łączących Koleje Uzbeckie i Koleje Pakistańskie, które wykorzystują różne rozstawy szyn. Również w Afganistanie stosuje się inny rozstaw torów – nie wspominając o tym, że niektóre z wewnętrznych linii kolejowych w tym kraju również mają różne rozstawy torów. Chociaż te trzy kraje rozwiązały prawie wszystkie inne kwestie przed rozpoczęciem budowy, muszą jeszcze uzgodnić standardowy rozstaw torów dla połączeń międzynarodowych.

Wyzwań i trudności nie brakuje

Pomimo postępów poczynionych w stosunkach z Kabulem, bezpieczeństwo pozostaje poważnym wyzwaniem. Proponowana trasa będzie przebiegać przez kilka niestabilnych regionów w Afganistanie i Pakistanie, gdzie bojownicy regularnie atakują personel bezpieczeństwa i projekty infrastrukturalne. Kolej będzie przebiegać przez Termez w Uzbekistanie oraz Mazar-i-Sharif i Logar w Afganistanie, a następnie wjedzie do prowincji Chajber Pasztunchwa w Pakistanie przez przejście graniczne Kurram. Afganistan jest atakowany przez Islamskie Państwo Prowincja Chorasan (ISKP), które atakuje urzędników talibów i obcokrajowców w tym kraju. Podobnie, inni islamistyczni bojownicy podsycają niepokoje w pakistańskiej prowincji Chajber Pasztunchwa i jej terytoriach plemiennych graniczących z Afganistanem. W jednym z raportów zauważono, że Chajber Pasztunchwa doświadczyła „największej liczby incydentów terrorystycznych” w 2024 r. spośród wszystkich innych prowincji Pakistanu.

Na początku tego roku największą przeszkodą dla bezpieczeństwa było rosnące napięcie między Islamabadem a Kabulem. Siły pakistańskie i talibskie były zaangażowane w częste wymiany ognia i potyczki na wspólnej granicy. W marcu Islamabad oskarżył rząd talibów o udzielanie schronienia antypakistańskim grupom bojowników, które organizują transgraniczne ataki na Pakistan. Kabul zaprzeczył oskarżeniom. Pewien optymizm nabrało w maju trójstronne spotkanie ministrów spraw zagranicznych Chińskiej Republiki Ludowej, Afganistanu i Pakistanu w Pekinie. Na marginesie rozmów ministrowie Dar i Muttaqi zgodzili się rozwiązać różnice między dwoma krajami i pochwalili wysiłki na rzecz wzmocnienia stosunków dyplomatycznych, handlowych i tranzytowych. Ostatnio, podczas inauguracyjnej rundy Mechanizmu Dodatkowego Sekretarza Stanu między ministerstwami spraw zagranicznych Pakistanu i Afganistanu w Islamabadzie 7 lipca, oba kraje zgodziły się skupić na sfinalizowaniu umowy ramowej dla projektu kolejowego UAP. Kabul i Islamabad przyznały, że terroryzm stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa regionalnego i potwierdziły swoje zaangażowanie w dwustronne zaangażowanie w celu sprostania wyzwaniom związanym z łącznością regionalną.

Niedawna odwilż w stosunkach pakistańsko-talibskich stała się nowym bodźcem do przyspieszenia prac nad projektem kolejowym UAP. Bojownicy nadal jednak angażują się w ataki transgraniczne, a niedawne zaostrzenie stosunków pozostaje dość kruche. Niemniej jednak, jeśli niedawny rozejm między Islamabadem a Kabulem zostanie utrzymany, Uzbekistan, Afganistan i Pakistan będą o wiele bliżej realizacji linii kolejowej i wzmocnienia swojej pozycji jako kluczowych krajów tranzytowych dla regionalnego handlu.