Kazachstan uruchomił niedawno nową kolejową usługę kontenerową łączącą Chińską Republikę Ludową (ChRL) z Europą, wzmacniając swoją pozycję jako ważnego węzła tranzytowego przez Eurazję. Kolej chińsko-kirgiska-uzbecka (CKU), wchodząca w skład inicjatywy ChRL „Jeden Pas, Jedna Droga”, może zostać konkurencją dla tras przez Kazachstan.
Kazachstan intensywnie inwestuje w infrastrukturę kolejową, zwłaszcza wzdłuż korytarza środkowego, w celu zwiększenia zdolności przewozowej i skrócenia czasu dostaw między ChRL a Europą.
3 marca w Kazachstanie uruchomiono nową kolejową usługę kontenerową łączącą Chińską Republikę Ludową (ChRL) z Polską. Usługa ta jest wynikiem współpracy między kazachską firmą transportową KTZ Express i China Railway Container Transport. Trasa rozpocznie się w ChRL i będzie przebiegać przez Kazachstan, Turkmenistan, Iran i Turcję, a następnie wjedzie do Europy, kończąc się w Polsce. Trasa zapewni nieprzerwaną dostawę ładunków między tymi krajami i usprawni logistykę międzynarodową.
Co oznacza kolej Chiny-Kirgistan-Uzbekistan dla regionu?
Uruchamiając taki projekt, Kazachstan potwierdza swoją rolę jako kluczowego węzła tranzytowego w ślad za uruchomioną w grudniu 2024 r. budową linii kolejowej Chiny-Kirgistan-Uzbekistan (CKU) o wartości 8 mld USD. Kolej CKU wyrasta na konkurenta dla kazachskiej infrastruktury kolejowej do transportu towarów między ChRL a Europą. Obecnie ruch kolejowy do i z ChRL musi przebiegać przez Kazachstan, gdyż jest to jedyny kraj Azji Centralnej połączony z ChRL koleją. Wraz z ukończeniem budowy linii kolejowej CKU Kirgistan będzie miał bezpośrednie połączenie kolejowe z ChRL, a Uzbekistan będzie miał możliwość podróżowania do ChRL przez Kirgistan lub Kazachstan koleją.
W grudniu 2024 r. w przygranicznym mieście Dżalal-Abad w Kirgistanie odbyła się ceremonia z okazji rozpoczęcia budowy projektu kolejowego CKU. Kolej CKU, będąca częścią inicjatywy ChRL „Jeden Pas, Jedna Droga”, ma na celu zapewnienie szybszej i bardziej opłacalnej alternatywy dla istniejących tras łączących ChRL z Europą, które przebiegają przez Kazachstan i Rosję. Począwszy od Kaszi w Regionie Autonomicznym Sinciang ChRL, linia kolejowa CKU będzie przebiegać przez przełęcz Torugart do Kirgistanu, a następnie przez Dżalal-Abad, kończąc się w mieście Andiżan w Uzbekistanie.
Kolej CKU, pierwotnie wymyślona w latach 90., boryka się z opóźnieniami z przyczyn finansowych, technicznych i geopolitycznych. Podczas gdy Kazachstan ma już rozwiniętą sieć kolejową przebiegającą przez równiny, gdzie nie ma tuneli i mniej mostów, około 80 procent trasy CKU przebiega przez góry i wymaga mostów i tuneli. To znacznie zwiększa koszt projektu. Koszt linii wyniesie od 10 do 12 miliardów dolarów ze względu na budowę w górach. Obejmuje budowę 120 kilometrów tuneli i 26 kilometrów mostów. Co więcej, na półmetku projektu kolejowego pociągi będą musiały przestawić się na standardowy rozstaw szyn ChRL z szerokości 1 520 mm.
Kazachstan w centrum kolejowym Azji Centralnej
W Kazachstanie znajdują się trasy w Korytarzu Środkowoeurazjatyckim, Transkaspijskim Międzynarodowym Szlaku Transportowym (TITR, znanym również jako „Korytarz Środkowy”), Korytarzu Transportowym Europa-Kaukaz-Azja (TRACECA) oraz Międzynarodowym Korytarzu Tranzytowym Północ-Południe (INSTC). W ramach tych tras w Kazachstanie realizowanych jest obecnie kilka projektów kolejowych. Na przykład trwa budowa linii kolejowej Dostyk-Mointy o długości 836 kilometrów, linii kolejowej Darbaza-Maktaaral o długości 153 kilometrów, linii kolejowej Zhetygen-Kazbek o długości 104 kilometrów oraz linii kolejowej Bachty-Ajakoz o długości 270 kilometrów. Te projekty kolejowe z pewnością znacznie zwiększą zdolności przewozowe Kazachstanu i skrócą czas dostawy ładunków tranzytowych.
Kazachstan planuje odnowić prawie 11 500 km starych linii kolejowych i wybudować ponad 4500 km nowych linii kolejowych, aby zwiększyć wolumen handlu przez TITR. Korytarz rozciąga się na 4 250 kilometrów koleją, zmniejszając odległość podróży przez region o 2 000 kilometrów. Stanowi on szybką i opłacalną opcję dla handlu między ChRL a Europą. Koncentrując się głównie na szlaku handlowym TITR, kazachskie Ministerstwo Transportu ogłosiło, że Kazachstan ma zakończyć ambitny projekt rozbudowy kolei w 2025 roku.
Rozwój TITR jest kluczowym aspektem w dążeniu Kazachstanu do stania się kluczowym euroazjatyckim węzłem tranzytowym. TITR zapewni łączność handlową między Europą a Azją, zwiększając roczną zdolność przeładunkową do 10 mln ton ładunków. W ubiegłym roku prezydent Kazachstanu Kasym-Żomart Tokajew podczas 36. sesji plenarnej Rady Inwestorów Zagranicznych w Astanie powiedział: „Kazachstan przywiązuje priorytetowe znaczenie do inwestycji w infrastrukturę Środkowego Korytarza, w tym do budowy nowych terminali towarowych i produkcji wspólnych statków transportowych. Kompleksowa przebudowa sieci drogowej w kraju jest kluczowa dla naszego rozwoju. Tylko w tym roku zbudowano i naprawiono około 12 000 kilometrów dróg”. W tym roku kazachskie Ministerstwo Transportu planuje zakup 225 nowych wagonów oraz modernizację linii kolejowej Dostyk-Monty, aby pięciokrotnie zwiększyć przepustowość kolei.
Dopełnienie siatki kolejowych połączeń?
Ukończenie korytarza kolejowego CKU mogłoby wywołać konkurencję w regionie. Kazachstan czerpie dochody, udostępniając ChRL północny korytarz przez Rosję – jedyną trasę łączącą ChRL z Europą koleją. Omijanie Kazachstanu przez linię kolejową CKU może spowodować utratę części dochodów. Finalnie jednak kolej CKU nie zaszkodzi kazachskim przedsiębiorstwom, ale stanie się konkurencją dla jego infrastruktury kolejowej, ponieważ jest to jednotorowa linia, która prowadzi w góry, co oznacza niewielką liczbę wagonów na pociąg. Nawet jeśli CKU nie będzie w stanie w pełni zastąpić Kazachstanu jako kluczowego węzła tranzytowego, konkurencja zmniejszy zależność regionu od niego w zakresie dostępu do ChRL. Jest jednak mało prawdopodobne, aby Kazachstan zrezygnował z roli regionalnego węzła transportowego i nadal będzie rozwijał infrastrukturę kolejową, aby utrzymać dominację w transporcie regionalnym.