Wizyta prezydenta Uzbekistanu Szawkata Mirzijojewa w Astanie w sierpniu 2024 r. była inauguracyjnym posiedzeniem Najwyższej Rady Międzypaństwowej Kazachstanu i Uzbekistanu. Podczas gdy obie strony świętowały postępy we współpracy dwustronnej, prezydent Kazachstanu Kasym-Żomart Tokajew wezwał do przyspieszonego rozwoju Międzynarodowego Centrum Współpracy Przemysłowej, zlokalizowanego w przygranicznych regionach Syrdarii i Turkiestanu.

Centrum, ze statusem specjalnej strefy ekonomicznej w Uzbekistanie i strefy przemysłowej w Kazachstanie, oferuje znaczną atrakcyjność inwestycyjną dzięki zachętom podatkowym i regulacyjnym mającym na celu przyciągnięcie większego kapitału zagranicznego. Inwestycje zagraniczne od dawna znajdują się w centrum uwagi Azji Centralnej, ale rządy tego regionu coraz częściej spoglądają w stronę swoich sąsiadów.

Inwestycje zagraniczne od dawna znajdują się w centrum uwagi Azji Centralnej, która jest odbiorcą bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ), ale obecnie kraje regionu coraz częściej inwestują w samym regionie. W pierwszej połowie 2023 r. Euroazjatycki Bank Rozwoju (EDB) poinformował o 27 dużych wspólnych projektach BIZ między krajami Azji Centralnej, o wartości 1,1 mld USD, czyli prawie dwukrotnie więcej niż w 2016 r. EDB wskazał Kazachstan (87 proc.) i Uzbekistan (13 proc.) jako największych inwestorów regionalnych, przy czym Kirgistan otrzymuje większość wewnątrzregionalnych BIZ (63 proc.). Tadżykistan jest również odbiorcą netto kapitału z regionu.

Ostatnie wydarzenia wskazują na rozszerzenie zarówno skali, jak i zakresu współpracy inwestycyjnej, w tym poprzez wspólne przedsięwzięcia i inwestycje portfelowe. Kamieniem milowym w tych działaniach było trójstronne porozumienie podpisane przez Kazachstan, Kirgistan i Uzbekistan w sprawie budowy elektrowni wodnej Kambar-Ata-1 na rzece Naryn. Ogłoszony na Międzynarodowym Forum Inwestycji Energetycznych w Wiedniu w czerwcu 2024 r. projekt o wartości 4,5 mld USD wzbudził zainteresowanie głównych darczyńców, w tym Banku Światowego, Euroazjatyckiego Banku Rozwoju i Azjatyckiego Banku Rozwoju. Finansowanie będzie również pochodzić od trzech rządów Azji Centralnej, z których każdy obejmie udziały w spółce akcyjnej utworzonej w celu nadzorowania projektu.

Na uwagę zasługuje nie tylko sama skala tej współpracy, ale także to, że koncentruje się ona na sektorze energetycznym, sygnalizując regionalne zaangażowanie na rzecz zrównoważonego rozwoju i bezpieczeństwa energetycznego. W rzeczywistości kraje położone w dolnym biegu rzeki, Kazachstan i Uzbekistan, coraz częściej inwestują w energię odnawialną w republikach wydobywczych, częściowo w celu rozwiązania problemów związanych z bezpieczeństwem energetycznym. Na przykład Uzbekistan wspiera dwie elektrownie wodne (o łącznej mocy 275 MW) wzdłuż rzeki Zarafshan w Tadżykistanie, o łącznej wartości 552 mln USD, które dostarczą energię elektryczną również do Uzbekistanu. Uzbekistan wspiera również elektrownię wodną o mocy 6,7 MW w Dżalal-Abad w Kirgistanie za pośrednictwem Uzbecko-Kirgiskiego Funduszu Rozwoju. Kazachstan inwestuje w energię słoneczną w Kirgistanie w elektrowni „Kun-Bulagy” o wartości 35 mln USD w obwodzie Issyk-Kul.

Poza sektorem energetycznym, kraje Azji Centralnej angażują się we wspólne projekty logistyczne, które mają zasadnicze znaczenie dla ułatwienia handlu wewnątrzregionalnego. PTC Holding z Kazachstanu buduje hub logistyczny w pobliżu Taszkentu z początkową inwestycją w wysokości 70 mln USD, która ma wzrosnąć do 230 mln USD do 2034 r. Centrum będzie kierować przepływy ładunków z Chin, Azji Południowo-Wschodniej, krajów WNP i Azji Zachodniej do Uzbekistanu i odwrotnie, z korzyścią również dla Kazachstanu jako miejsca tranzytowego. Z kolei Uzbekistan finansuje inicjatywy logistyczne w Tadżykistanie, takie jak strefy handlowo-przemysłowe Oybek i Fatekhobod oraz centrum logistyczne Andarkhon w regionie Sughd.

Współpraca przemysłowa między Kazachstanem a Uzbekistanem stale się rozwija, a kazachstańscy urzędnicy przewidują 60 wspólnych projektów o wartości 2,6 mld USD. Istniejące kazachskie projekty w Uzbekistanie obejmują fabrykę betonu komórkowego w obwodzie taszkentskim (12 mln USD) oraz trzy cementownie – Kusavaycement, Bekabadcement i Kyzylkum Cement. W Kirgistanie jedną z głównych inwestycji Kazachstanu jest kopalnia złota i miedzi Bozymchak należąca do KazMinerals o wartości 350 mln USD.

Inwestycje Uzbekistanu w regionie priorytetowo traktują produkcję o wysokiej wartości, z projektami w Kazachstanie, takimi jak zakład metalurgiczny w Taraz (121,3 mln USD), walcownia metali w Ałmaty (60 mln USD), fabryka sprzętu AGD w regionie Karagandy (54,2 mln USD) oraz partnerstwo w zakresie produkcji samochodów w Kostanaj z SaryarkaAvtoProm (50 mln USD). W Kirgistanie UzAuto wspólnie z kirgiskim DT Technic nadzorowało uruchomienie fabryki Tulpar Motors (50 mln USD). W 2023 r. Taszkent i Biszkek podpisały 15 umów międzyrządowych, w tym umowy inwestycyjne dotyczące wspólnego zakładu produkcji farmaceutycznej (10 mln USD) oraz wspólnej produkcji rur, wyrobów z tworzyw sztucznych i mebli w Kirgistanie (3 mln USD). Z kolei w Tadżykistanie uzbeckie firmy utworzyły zakład produkcji tekstyliów oraz zakład produkcji sprzętu użytkowego.

Podejście Uzbekistanu do regionalnych inwestycji przemysłowych często wiąże się ze wspólnymi funduszami inwestycyjnymi, co jest modelem świadczącym o długoterminowym zaangażowaniu na sąsiednich rynkach. Uzbecko-Kirgiski Fundusz Rozwoju, założony w 2021 roku z kapitałem w wysokości 50 mln USD, posiada portfel 33 projektów o wartości 186 mln USD. Podobnie Tadżycko-Uzbecka Spółka Inwestycyjna, utworzona z pulą kapitału w wysokości 12 mln USD (później zwiększoną do 50 mln USD), planuje realizację w Tadżykistanie 14 projektów o wartości 135 mln USD. Uzbekistan rozważa również możliwość utworzenia wspólnego funduszu inwestycyjnego z Kazachstanem.

W sektorze finansowym Kazachstan jest liderem inwestycji regionalnych. Uzbecka spółka zależna kazachskiego Halyk Bank, Tenge Bank, posiada akcje przekraczające 100 mln USD, a także 400 mln USD bezpośrednich pożyczek na uzbeckie projekty. Pomimo tych obiecujących tendencji we wzajemnych inwestycjach, nadal istnieją wyzwania. Większość kapitału napływającego do Azji Centralnej nadal pochodzi spoza tego regionu. Wyzwania strukturalne – małe rynki, ograniczona infrastruktura, kwestie związane z prawami własności, przeszkody regulacyjne i presja fiskalna – nadal komplikują warunki inwestowania zarówno dla inwestorów zagranicznych, jak i regionalnych. To czy regionalne przedsiębiorstwa będą w stanie w pełni wykorzystać tę przewagę, zależy od tempa i skali ulepszeń w środowiskach biznesowych i ulepszonej infrastrukturze.