Unia Europejska zwiększyła współpracę w zakresie infrastruktury gospodarczej i łączności z Kazachstanem od czasu, gdy inwazja Moskwy na Ukrainę stworzyła potrzebę Środkowego Korytarza, trasy tranzytowej wschód–zachód, która omija Rosję przez Azję Centralną.

Minister spraw zagranicznych Kazachstanu Jermek Koszerbajew oraz Wysoka Przedstawicielka UE ds. Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa Kaja Kallas omówili niedawno rozszerzenie więzi handlowych.

Wizyta prezydenta Kazachstanu Kassyma-Żomarta Tokajewa w Brukseli latem zapewniła umowy handlowe UE–Kazachstan o wartości 11,4 miliarda dolarów. Rozwój Środkowego Korytarza staje się nierozerwalnie związany z szerszą rywalizacją geopolityczną o łańcuchy dostaw, minerały krytyczne i łączność w Azji Centralnej. Kazachstan jest kluczowym graczem ze względu na potencjał korytarza tranzytowego oraz znaczne zasoby naturalne.

Rozmowy na szczycie

Minister Spraw Zagranicznych Kazachstanu Jermek Koszerbajew oraz Wysoka Przedstawicielka UE ds. Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa Kaja Kallas rozmawiali podczas rozmowy telefonicznej o perspektywach dostaw energii przez Morze Kaspijskie oraz rozszerzeniu stosunków handlowych i gospodarczych. To wezwanie opiera się na rozmowach prezydenta Kazachstanu Kassyma-Jomarta Tokajewa z końca czerwca z przewodniczącym Rady Europejskiej António Costą oraz przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen w Brukseli, które koncentrowały się na łączności i rozwoju Międzynarodowej Trasy Transkaspijskiej (TITR, znanej również jako Korytarz Środkowy). Dyskutowano o wzmacnianiu relacji i podpisali Umowę o Lotnictwie Poziomym, która zlikwiduje biurokrację, umożliwiając uprawnionym liniom lotniczym UE łatwiejszą realizację dwustronnych linii lotniczych. Negocjatorzy pomyślnie zakończyli także rozmowy na temat umów wizowych i ponownych przyjęć, które „wzmocnią łączność i więzi międzyludzkie”

Liderzy biznesu i ministrowie rządu z Kazachstanu podpisali umowy handlowe o wartości około 11,4 miliarda dolarów po rozmowach z Costą i von der Leyen. Przywódcy europejscy zobowiązali się do pogłębienia współpracy z Kazachstanem w ramach Umowy o Rozszerzonym Partnerstwie i Współpracy (EPCA) z 2015 roku. Podróż Costy do Astany w grudniu 2025 roku również koncentrowała się na współpracy gospodarczej. Dyplomatyczny impet między Kazachstanem a Unią Europejską narasta od pewnego czasu, ale zmieniająca się geopolityka spowodowana inwazją Rosji na Ukrainę przyspieszyła bliższe zaangażowanie.

Wojna Moskwy przeciwko Ukrainie oraz zachodnie sankcje wobec Kremla przekierowały połączenia wschód–zachód wokół Rosji. Azja Centralna dąży do dywersyfikacji szlaków handlowych, aby zmniejszyć zależność od Rosji jako reliktu z czasów sowieckich, a Unia Europejska poszukuje alternatywnych szlaków, by dostosować się do sankcji i zmniejszyć ryzyko. Jedną z takich tras jest Korytarz Środkowy, który łączy Chińską Republikę Ludową (ChRL) z Europą przez Azję Centralną, Morze Kaspijskie, Południowy Kaukaz i Turcję. Kazachstan w związku z tym dążył do zacieśnienia więzi z Gruzją i Azerbejdżanem, które są kluczowymi państwami wzdłuż korytarza, oraz do rozszerzenia powiązań infrastrukturalnych z ChRL.

Korytarz Trumpa wzmocni planowane połączenie przez Morze Kaspijskie?

Unia Europejska planuje zainwestować do 13,7 miliarda dolarów w rozwój łączności na Południowym Kaukazie, Morzu Kaspijskim i Azji Centralnej. Oświadczenia UE po wizycie Tokajewa w Brukseli podkreślają znaczenie Korytarza Środkowego oraz inicjatywy Europejskiej Globalnej Bramy, globalnej strategii inwestycji Unii Europejskiej w infrastrukturę łączności. Inicjatywa postrzega Kazachstan jako kluczowe ogniwo łączące Azję Centralną z rynkiem europejskim. Tylko w 2025 roku handel Kazachstan z UE wyniósł 45,2 miliarda dolarów.

Plany budowy Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) — planowanego 27-milowego korytarza tranzytowego łączącego kontynentalny Azerbejdżan z jego eksklawą Nachiczewan przez południową Armenię — wzmocniły znaczenie Korytarza Środkowego dla Unii Europejskiej. Projekt pomoże znormalizować stosunki między Azerbejdżanem a Armenią, czyniąc inwestycje regionalne mniej ryzykownymi. Bruksela postrzega TRIPP jako część szerszych działań mających na celu zapewnienie dostępu do zasobów mineralnych Azji Centralnej. TRIPP może stopniowo stać się częścią szerszej strategicznej sieci infrastrukturalnej łączącej transport towarów i przepływy energii.

Kazachstan posiada znaczne rezerwy minerałów uranu, miedzi, pierwiastków ziem rzadkich oraz materiałów niezbędnych do produkcji nowoczesnych technologicznie produktów. Azja Centralna jest źródłem obfitych zasobów naturalnych i w związku z tym stała się areną rywalizacji między czołowymi światowymi mocarstwami. Stany Zjednoczone i ChRL są kluczowymi aktorami w tym sporze, a Japonia i Korea Południowa rozszerzają swoje wysiłki na rzecz zapewnienia dostępu do złóż mineralnych regionu. Rozwijające się relacje UE–Kazachstan są efektem zmieniającego się krajobrazu geopolitycznego w Eurazji, a rozwój Środkowego Korytarza jest kluczowym elementem tej współpracy. Projekt stał się nierozłączny z szerszą konkurencją geopolityczną o łańcuchy dostaw, minerały krytyczne oraz strategiczną łączność w Azji Centralnej.