Uzbekistan i Kirgistan budują nowy model współpracy w sektorze rolnym, w którym technologia, nauka i racjonalne wykorzystanie zasobów wychodzą na pierwszy plan. Spotkanie ministra rolnictwa Uzbekistanu Ibrohima Abdurakhmonova z wiceministrem zasobów wodnych, rolnictwa i przemysłu przetwórczego Kirgistanu Aselem Kenenbaevem w Taszkencie nie było tylko wymianą uprzejmości, lecz punktem przejściowym dialogu dwustronnego do fazy działań praktycznych.

Obecnie gospodarka rolna obu krajów znajduje się w podobnym stanie.

Ponad 60 proc. ludności Uzbekistanu i 64 proc.ludności Kirgistanu mieszka na terenach wiejskich. Sektor rolny obu krajów zatrudnia od 20 do 25 proc. sprawnej ludności, ale udział rolnictwa w PKB nie przekracza 15 proc.. Jednocześnie potencjał wzrostu jest oczywisty: Uzbekistan posiada 4,3 miliona hektarów nawadnianych terenów, Kirgistan około 1 miliona hektarów. Jednak na tle zmian klimatu, niedoborów wody i rosnącej presji na gleby, potrzebna jest restrukturyzacja technologiczna – to podkreślono podczas rozmów w Taszkencie.

Woda i nasiona

Zasoby wodne są uznawane za główny obszar współpracy. Kirgistan kontroluje przepływ największych rzek regionu, Naryn i Karadarya, od których zależy ponad 40 proc. uzbeckiej ziemi rolnej. Jednocześnie Uzbekistan posiada rozwinięty system zarządzania wodą, doświadczenie w cyfryzacji danych o kanałach i sieciach. W ciągu ostatnich trzech lat kraj wprowadził cyfrowy system monitoringu Agroplatforma, który łączy dane dotyczące pogody, gleby i zasobów wodnych, a także Agrosugurta, cyfrowy system ubezpieczeń dla rolników. Narzędzia te pozwalają monitorować zyski w czasie rzeczywistym i minimalizować straty. Strona kirgiska wyraziła gotowość do dostosowania tych rozwiązań do swoich warunków, zwłaszcza w południowych regionach Osz i Dżalal-Abad, gdzie koncentracja gospodarstw jest najwyższa.

Szczególną uwagę poświęca się produkcji nasion. W ostatnich latach Kirgistan doświadcza niedoboru certyfikowanych nasion ziemniaków, pszenicy i roślin paszowych, co zmniejsza plony o 15-20 proc. Uzbekistan natomiast w ciągu pięciu lat zbudował nowoczesny system ośrodków nasiennych zjednoczonych w klastrze państwowym. W 2024 roku wyprodukowano 95 tysięcy ton elitarnych nasion, z czego 40 proc.wyeksportowano do krajów sąsiednich. Strony zgodziły się utworzyć wspólne pilotażowe miejsca nasienne z udziałem uzbeckich specjalistów i kirgiskich rolników.

Hodowla zwierząt stała się kolejnym ważnym tematem. W Kirgistanie sektor ten stanowi do 60 proc. produkcji rolnej, ale cierpi na brak mocy przetwórczych i przygotowania szczepionek. Uzbekistan zaoferował wymianę doświadczeń w dziedzinie weterynarii oraz udostępnienie swoich laboratoriów, w tym Centrum Biotechnologii w Samarkandzie. Rozważana jest także możliwość wspólnej produkcji dodatków paszowych, co jest szczególnie istotne w kontekście rosnących cen zbóż i mieszanych pasz.

Współpraca naukowa i wymiana personelu są uznawane za długoterminowy priorytet. Strony planują opracować programy dla młodych rolników i badaczy. Uzbekistan zaoferował 50 stypendiów dla studentów z Kirgistanu na swoich uniwersytetach rolniczych, w tym na Taszkenckim Państwowym Uniwersytecie Rolniczym, gdzie już prowadzone są kursy z inteligentnych systemów nawadniania i rolnictwa precyzyjnego. W odpowiedzi strona kirgiska wyraziła gotowość do wysyłania swoich specjalistów na staże w dziedzinie rolnictwa górskiego i zarządzania pastwiskami.

Szczególne znaczenie ma wymiana danych agronaukowych. Po raz pierwszy Uzbekistan i Kirgistan zgodziły się utworzyć wspólną bazę informacji badawczą dotyczącą hodowli roślin i adaptacji do klimatu. To ważny krok, biorąc pod uwagę, że region może stracić do 20 proc. plonów pszenicy i bawełny do 2030 roku z powodu rosnących temperatur i niedoborów wody, według Banku Światowego. W takiej sytuacji wspólne badania nad odmianami odpornymi na suszę i technologiami oszczędzającymi wodę nabierają strategicznego sensu.

Edukacja i współpraca ekspertów

Modernizacja systemu edukacji rolniczej to kolejny aspekt, który odróżnia obecne negocjacje od formalnych spotkań z poprzednich lat. Uzbekistan już wprowadził moduł edukacji podwójnej, w ramach którego uczniowie spędzają połowę czasu nauki na farmach i w przedsiębiorstwach rolniczych. Kirgistan wykazał zainteresowanie wdrożeniem tego modelu w celu poprawy jakości kształcenia, zwłaszcza w wiejskich kolegiach i szkołach technicznych.

Z ekonomicznego punktu widzenia partnerstwo uzbecko-kirgiskie stopniowo nabiera instytucjonalnych form. Od 2022 roku działa wspólna grupa robocza ds. współpracy agro-przemysłowej, w której uczestniczą przedstawiciele biznesu i odpowiednich ministerstw. Pod koniec 2024 roku dwustronny handel produktami rolnymi wzrósł o 22 proc. i osiągnął 136 milionów dolarów. Strony zamierzają zwiększyć tę kwotę do 250 milionów dolarów do 2027 roku poprzez współpracę w zakresie przetwarzania i logistyki.

Osobną kwestią jest racjonalne wykorzystanie zasobów ziemi. W Uzbekistanie rocznie traci się do 60 tysięcy hektarów ziemi ornej w wyniku zasolania i erozji, w Kirgistanie do 20 tysięcy hektarów w wyniku osuwisk i nieautoryzowanego wypasu. Dla obu krajów kluczowe jest wdrożenie monitoringu satelitarnego, precyzyjnego rolnictwa oraz systemów kontroli nawadniania. W tym kontekście strony rozważają możliwość pozyskania inwestycji poprzez Euroazjatycki Fundusz Stabilizacji i Rozwoju w modernizację systemów irygacyjnych oraz budowę wspólnych zbiorników.

W nadchodzących miesiącach planowane jest uruchomienie pilotażowych projektów dotyczących cyfrowego monitorowania zasobów wodnych oraz utworzenie wspólnego laboratorium do produkcji nasion. Wskazuje to, że współpraca regionalna w sektorze rolnym staje się narzędziem realnego rozwoju, a nie tylko retoryką polityczną. Paradoks polega na tym, że Uzbekistan i Kirgistan, mając odmienne warunki naturalne i instytucjonalne, właściwie się uzupełniają. Kirgistan ma wodę, Uzbekistan ma technologię i kapitał ludzki. Jeden potrzebuje doświadczenia w cyfryzacji i przetwarzaniu, drugi potrzebuje zrównoważonego zarządzania systemami wodnymi. Wspólne działania mogą stworzyć model wzajemnej kompensacji deficytów, w którym każdy kraj pokrywa słabości drugiego.

Wymiar współpracy regionalnej

W dłuższej perspektywie to właśnie takie inicjatywy dwustronne mogą stać się rdzeniem nowej regionalnej architektury bezpieczeństwa żywnościowego. Biorąc pod uwagę rosnącą niestabilność na rynkach światowych i wpływ zmian klimatycznych, Azja Centralna zmuszona jest do poszukiwania wewnętrznych źródeł stabilności. Współpraca uzbecko-kirgiska wygląda w tym kontekście nie tylko pragmatycznie, ale i strategicznie: opiera się na nauce, zasobach i potencjale ludzkim, tworząc warunki wstępne dla wspólnej suwerenności żywnościowej regionu.

Spotkanie w Taszkencie było przypomnieniem, że zrównoważony rozwój Azji Centralnej nie zaczyna się od krzykliwych deklaracji, ale od ukierunkowanych działań – wspólnych laboratoriów, platform cyfrowych, programów edukacyjnych i wymiany wiedzy. W czasach, gdy każda tona wody i każdy hektar ziemi stają się coraz cenniejsze, to właśnie połączenie nauki i praktyki może zapewnić regionowi przyszłość, w której rolnictwo nie będzie słabym przemysłem, ale motorem technologicznym.