6 października Uzbekistan podpisał z Afganistanem 25-letni kontrakt o wartości 100 milionów dolarów rocznie na poszukiwanie i zagospodarowanie afgańskich zasobów ropy naftowej i gazu, rozszerzenie współpracy gospodarczej i przetwarzanie wydobytego gazu w Uzbekistanie dla obopólnych korzyści.

Kabul i Taszkent wzmocniły więzi energetyczne poprzez duże projekty infrastrukturalne, w tym nowe linie przesyłowe i podstacje, z umowami o łącznej wartości ponad 1,15 miliarda dolarów na zwiększenie produkcji energii elektrycznej i łączności.

Rosnąca rola Uzbekistanu w afgańskim sektorze energetycznym wspiera integrację regionalną, stabilność i strategiczny cel, jakim jest dostęp do portów morskich przez Afganistan, pomimo bieżących wyzwań geopolitycznych i rosyjskich wpływów w regionie.

Ropa i gaz

6 października minister energetyki Uzbekistanu Jurabek Mirzamachmudov ujawnił, że Uzbekistan podpisał 25-letni kontrakt z Afganistanem na poszukiwanie i zagospodarowanie zasobów ropy naftowej i gazu w Afganistanie. We wrześniu uzbecka firma Eriell KAM rozpoczęła prace poszukiwawcze na polu gazowym Tuti-Majdan w Afganistanie. Mirzamachmudow stwierdził, że inicjatywa ta przyniesie obopólne korzyści gospodarcze zarówno Uzbekistanowi, jak i Afganistanowi. Zgodnie z umową Uzbekistan zgodził się inwestować około 100 milionów dolarów rocznie przez najbliższe 10 lat. Na afgańskim polu gazowym Toti-Majdan znajduje się blisko 30 odwiertów, a wydobyty gaz będzie przetwarzany w Uzbekistanie. Uzbekistan zwiększa swoje udziały w afgańskim sektorze energetycznym w ramach strategii pogłębiania regionalnych partnerstw energetycznych i tworzenia wzajemnie korzystnych możliwości gospodarczych.

Uzbekistan odnotował 38-procentowy wzrost produkcji energii elektrycznej z 59 miliardów kilowatogodzin (kWh) w 2016 roku do 81,5 miliarda kWh w 2024 roku. Afganistan zaspokaja 80 procent swojego zapotrzebowania na energię elektryczną poprzez import z sąsiednich krajów, w tym z Uzbekistanu. Uzbekistan zaczął dostarczać energię elektryczną do Afganistanu w 2002 roku. Do końca 2019 r. wolumen dostaw energii elektrycznej do Afganistanu wzrósł z 62 mln kWh do 2,6 mld kWh. W 2023 roku Uzbekistan dostarczył do Afganistanu 1,82 mld kWh energii elektrycznej. W grudniu 2023 r. oba kraje przedłużyły umowę na dostawy energii elektrycznej do 2024 r. W 2017 roku Uzbekistan i Afganistan zgodziły się na budowę 260-kilometrowej linii przesyłowej 500 kV Surkhan–Pul-i-Khumri, aby zwiększyć dostawy energii elektrycznej z Uzbekistanu do Afganistanu o 70 procent. We wrześniu 2019 r. oba kraje podpisały 10-letni kontrakt na dostawy energii elektrycznej z Uzbekistanu do Afganistanu. Na mocy umowy początkowy wolumen dostaw został zwiększony z 4,2 mld kWh do 6 mld kWh.

W sierpniu 2024 roku Uzbekistan i Afganistan podpisały pięć umów o wartości 1,15 mld dolarów w sektorze energetycznym. Umowy obejmowały badania geologiczne rezerw węglowodorów w afgańsko-tadżyckim basenie naftowym, wytwarzanie energii elektrycznej w oparciu o gaz 120 megawatów (MW) oraz badania geologiczne rezerw pól gazowych Toti Majdan w Afganistanie. W grudniu 2024 roku Taszkent i Kabul podpisały umowę na dostawy energii elektrycznej. Transakcja otworzyła nowe możliwości zwiększenia wolumenu dostaw i rozwoju wspólnych projektów energetycznych. Umowa została podpisana między Narodowymi Sieciami Elektrycznymi Uzbekistanu a afgańską państwową firmą dostarczającą energię Da Afghanistan Breshna Sherkat (DABS). Kabul uregulował też dwuletni dług za dostawy energii elektrycznej do Uzbekistanu i w maju 2024 r. zapłacił Taszkentowi 86,9 mln dolarów.

Energetyka – dostawy energii i nowa infrastruktura

W sierpniu Ministerstwo Energetyki Uzbekistanu i afgański DABS podpisały cztery kontrakty o wartości 243 mln dolarów na rozbudowę infrastruktury przesyłu energii i budowę nowych podstacji. Zgodnie z umową, 500-kilowoltowa linia przesyłowa Surkhan-Dasht Alwan zostanie przedłużona do transportu do 1000 MW energii elektrycznej. Projekt obejmuje również umowę na rozbudowę stacji elektroenergetycznej Arghandeh do 800 megawoltoamperów. Uzbekistan i DABS zgodziły się na budowę nowej dwutorowej linii przesyłowej o napięciu 220 kV o długości 125 kilometrów od podstacji Butkhak w Kabulu do podstacji Sheik Misri w Nangarhar w Afganistanie. Obie strony zgodziły się na budowę stacji elektroenergetycznej 220 kV Sheik Misri w Nangarharze. Oprócz czterech umów, DABS, w celu ustabilizowania sieci energetycznej Afganistanu, podpisał również umowę z Uzbekistanem na zakup energii elektrycznej na dziesięć lat. Obecnie Afganistan wytwarza w kraju 250 MW energii elektrycznej, a import z Turkmenistanu, Iranu, Uzbekistanu i Tadżykistanu wynosi 800 MW, co kosztuje go 250–280 mln dolarów rocznie.

We wrześniu Uzbekistan i Afganistan podpisały porozumienie finansowe, które wyznaczyło nowy etap w ich dwustronnych stosunkach energetycznych. Zgodnie z umową w całym Afganistanie zostaną zbudowane linie przesyłowe wysokiego napięcia i podstacje o napięciu od 220 do 500 kV. Budowa infrastruktury elektrycznej, w szczególności sieci przesyłowych i podstacji wysokiego napięcia, jest dla Uzbekistanu sposobem na pomoc Afganistanowi w rozwoju systemu energetycznego i wzmocnieniu współpracy regionalnej. Co więcej, długoterminowe partnerstwo energetyczne z Afganistanem zapewni stabilne dostawy energii z Uzbekistanu. Poprawa infrastruktury i stabilności w Afganistanie mają kluczowe znaczenie dla najkrótszego dostępu Uzbekistanu do portów morskich oraz nowych możliwości tranzytowych i logistycznych.

Istnieje kilka wyzwań na froncie bezpieczeństwa i geopolityki, które utrudniają Uzbekistanowi realizację ambitnych planów uzyskania dostępu do oceanu przez Afganistan. W lipcu Rosja została pierwszym krajem na świecie, który formalnie uznał reżim talibów w Afganistanie. Moskwa ma ambicje stać się kluczowym graczem w Afganistanie, aby utrzymać i rozszerzyć swoje wpływy w Azji Południowej i Środkowej. Pod względem geograficznym Afganistan pełni rolę pomostu między tymi dwoma regionami, a główne projekty łączności i infrastruktury między Azją Południową i Centralną musiałyby przez niego przechodzić. Afganistan ma potencjał, aby stać się węzłem transportowym w regionie i użyteczną drogą dla Uzbekistanu do większych rynków.