Szczyt przywódców Azji Środkowej: zamiar stworzenia nowego sojuszu?

W ramach czwartego spotkania konsultacyjnego głów państw Azji Środkowej, które odbędzie się w kirgiskim mieście Cholpon-Ata w dniach 20-21 lipca, oczekuje się podpisania nowej umowy o partnerstwie w sprawie wzmocnienia przyjaźni, dobrego sąsiedztwa i współpracy między pięcioma krajami regionu.

Poinformowano, że w wydarzeniu, które odbędzie się bez udziału przedstawicieli Rosji, wezmą udział szefowie Turkmenistanu – kraju, który zawsze starał się przestrzegać neutralności, i Uzbekistanu, który powstrzymał się od przyłączenia się do różnego rodzaju stowarzyszeń.

To pierwsze takie spotkanie głów państw regionu od czasu rosyjskiej inwazji na Ukrainę i kiedy w większości republik Azji Środkowej miały miejsce poważne krwawe wydarzenia.

Szczyt Cholpon-Ata: znaczenie

Przywódcy państw wymienią poglądy na temat wzmocnienia interakcji państw Azji Środkowej we wspólnej odpowiedzi na wyzwania i zagrożenia dla bezpieczeństwa regionalnego, omówią perspektywy rozszerzenia współpracy w celu zapewnienia zrównoważonego wzrostu gospodarczego państw regionu, a także kwestie dalszego wzmacniania interakcji kulturowych i humanitarnych państw Azji Środkowej.

Na oficjalnej stronie ministerstwa spraw zagranicznych Kazachstanu pojawił się projekt dekretu głowy tego kraju zatytułowany ,,O podpisaniu Traktatu między Republiką Kazachstanu, Republiką Kirgiską, Republiką Tadżykistanu, Turkmenistanem i Republiką Uzbekistanu o przyjaźni, dobrym sąsiedztwie i współpracy na rzecz rozwoju Azji Środkowej w XXI wieku”.

W uzasadnieniu do dokumentu zauważono, że ,,w warunkach zawirowań geopolitycznych, napięć na arenie międzynarodowej, zwiększonych zagrożeń dla bezpieczeństwa globalnego, pogłębienie interakcji z państwami Azji Centralnej staje się dla Kazachstanu coraz ważniejsze”.

,,W celu rozwoju współpracy regionalnej podejmowane są działania mające na celu budowanie relacji opartych na zaufaniu, zapewnienie zrównoważonego rozwoju regionu, wzmocnienie stabilności i bezpieczeństwa w nim, a także promowanie kwestii wpływających na interesy państw regionu na różnych platformach międzynarodowych. W wyniku trzech spotkań konsultacyjnych głów państw procesy zbliżenia regionalnego nabrały stabilnego charakteru. W regionie nawiązano konstruktywny wielostronny dialog polityczny” – czytamy w dokumencie.

Głównym punktem tej umowy jest to, że ,,strony potwierdzają swoje zobowiązanie do powstrzymania się od użycia lub groźby użycia siły skierowanej przeciwko sobie, współdziałania w celu wzmocnienia pokoju i bezpieczeństwa w skali globalnej i regionalnej, koordynowania wysiłków w celu przeciwdziałania współczesnym wyzwaniom i zagrożeniom”. Podkreśla się, że ,,porozumienie posłuży jako solidna podstawa do dalszego pogłębiania wzajemnie korzystnej współpracy między państwami Azji Centralnej, budowania optymalnego modelu relacji ze społecznością światową oraz wypracowania wspólnego podejścia do współczesnych wyzwań i zagrożeń, a także przyczyni się do rozwoju współpracy międzypaństwowej w regionie”.

Jedność w obliczu zawirowań

Przywódcy państw Azji Środkowej starają się zjednoczyć w celu ochrony interesów regionu. Jest to rzadkie wydarzenie, gdy głowy tych państw spotykają się niezależnie, bez udziału wielkiego brata – Rosji. Podobny trend można zaobserwować na Kaukazie. Armenia całkowicie zmieniła swoją politykę zagraniczną, nawiązując stosunki z Turcją i Azerbejdżanem, a wraz z Gruzją wychodzą z inicjatywą zjednoczenia i zbliżenia w regionie. To niebezpieczny moment dla obu regionów. Pomysł wzmocnienia współpracy między krajami Azji Środkowej nie jest nowy, a inicjatywa od dawna jest wyrażana.

Z tym zamiarem przywódcy pięciu krajów spotkali się po raz pierwszy w Nur-Sułtanie, a następnie w Taszkencie. Następnie szczyt miał odbyć się w Biszkeku, ale ze względu na wewnętrzne problemy kraju, a następnie wybory prezydenckie i parlamentarne, wydarzenie zostało przełożone. Dlatego w ubiegłym roku w Turkmenistanie odbyło się spotkanie konsultacyjne. Teraz kolej na szczyt w Kirgistanie. Zbliżający się szczyt jest wydarzeniem historycznym i jeśli prezydenci wszystkich krajów wyrażą na to zgodę, to będą warunki do wspólnego rozwiązywania problemów regionu. Jest to przydatne dla wzmocnienia współpracy handlowej, gospodarczej, inwestycyjnej i bezpieczeństwa.

Zbliżający się szczyt w Cholpon-Ata będzie pierwszym spotkaniem głów państw Azji Centralnej po krwawych wydarzeniach w kilku krajach regionu, zmianie władzy w Turkmenistanie i rosyjskiej inwazji na Ukrainę. W ubiegłym roku podobne spotkanie odbyło się 6 sierpnia 2021 r. w Turkmenistanie. Pierwsze spotkanie konsultacyjne głów państw Azji Centralnej odbyło się w Nur-Sułtanie (2018), drugie – w Taszkencie (2019). W 2020 roku szczyt miał się odbyć w Kirgistanie, ale z powodu pandemii koronawirusa został przełożony na rok, a w sierpniu 2021 roku Turkmenistan gościł sąsiadów w regionie.