Rok po przewrocie – czego gospodarka Kirgistanu doświadczyła w ciągu roku

Rok po burzliwej zmianie rządu okazał się bogaty w wydarzenia polityczne. Kirgizi dwukrotnie głosowali w referendach, wybierano prezydenta i lokalnych deputowanych. W gospodarce miały miejsce nie mniej ważne wydarzenia, które mogą zadecydować o najbliższej przyszłości kraju. Niektóre z nich były wynikiem nowej polityki, inne były pochodzenia naturalnego, których trudno było uniknąć.

Prezydent Sadyr Żaparow zgromadził kapitał polityczny na hasłach o nacjonalizacji kopalni złota Kumtor. W 2012 roku kierował parlamentarną komisją ds. Kumtoru, a rok później trafił za kratki. Nagle po dojściu do władzy Żaparow ogłosił, że w Kumtorze nie ma już złota i nie ma potrzeby jego nacjonalizacji. Jednak zaledwie kilka miesięcy później sytuacja dosłownie wywróciła się do góry nogami.

Wiosną 2021 r. władze, które pozwały Centerra na miliardy dolarów w procesach środowiskowych, powołały swojego menedżera w Kumtorze. Latem Państwowy Komitet Bezpieczeństwa Narodowego pod przewodnictwem Kamczybeka Tajszewa zainicjował wycofanie się Kirgistanu ze wszystkich porozumień w sprawie projektu Kumtor. Tym samym Biszkek dał do zrozumienia, że ​​zdecydował się opuścić Centerrę, gdzie jest największym udziałowcem z około 26 proc. udziałem, i przejąć pełną kontrolę nad złożem.

Centerra nazywa wprowadzenie przez Kirgistan zarządzania w Kumtorze niczym innym niż konfiskatą i przygotowuje się do międzynarodowego arbitrażu. Kirgizi czekają na to, jak rozstrzygną się losy Kumtoru i czy władze będą w stanie samodzielnie prowadzić tak duży i zaawansowany technologicznie projekt.

Zewnętrzny menadżer Kumtoru, obywatel Kirgistanu i Kanady Tengiz Bolturuk zapewnia, że ​​lokalni specjaliści mają wystarczające kwalifikacje do wykonywania pełnoprawnej pracy przedsiębiorstwa.

Spadek eksportu

Trudno przecenić znaczenie złoża Kumtor dla Kirgistanu. Dostarcza ponad 12% proc. PKB i około połowy eksportu. Gospodarka kraju jest silnie uzależniona od kopalni. Wraz z wprowadzeniem kontroli zewnętrznej zatrzymał się eksport złota, co natychmiast wpłynęło na statystyki. Przez 7 miesięcy 2021 r., w porównaniu do analogicznego okresu ubiegłego roku, eksport złota zmniejszył się prawie trzykrotnie – z 626 mln USD do 233 mln USD. A udział złota w całkowitym eksporcie spadł do 24 proc.

Wszystkie produkty Kumtor pozostają w Kirgistanie. Według ministra gospodarki i finansów Akylbeka Żaparowa w ciągu 4 miesięcy pod kierownictwem zewnętrznym w Kumtorze wydobyto 4,1 tony złota. Koszt produkcji, jak obliczył, wyniósł około 62 mln USD.

We wrześniu Londyńskie Stowarzyszenie Uczestników Rynku Metali Szlachetnych (LBMA) wykluczyło Kirgizaltyn OJSC ze swojej listy wiarygodnych dostawców. LBMA jest uważana za najbardziej prestiżową instytucję akredytacyjną dla producentów metali szlachetnych, członkostwo w niej oznacza, że ​​produktom dostawcy można całkowicie zaufać. Ale Biszkek jest optymistą – Gabinet Ministrów powiedział, że problem jest przejściowy, a jeśli nie, to władze pracują nad nowymi kanałami dostaw złota.

Kryzys energetyczny

W 2021 roku Kirgistan stanął w obliczu największego kryzysu energetycznego ostatnich lat – ze względu na niewielką ilość wody w zbiorniku Toktogul.  4 października w zbiorniku zgromadziło się tylko 12,3 miliarda metrów sześciennych, a na komfortową zimę potrzeba było 15-16 miliardów metrów sześciennych.

„W roku, w okresie jesienno-zimowym zużywa się 6-7 miliardów metrów sześciennych. W związku z tym istnieje ryzyko osiągnięcia tzw. martwego poziomu turbiny w kwietniu” – powiedział wicepremier Aziz Aalijew.

Aby zapobiec krytycznej sytuacji w zbiorniku Toktogul, Kirgistan otrzymuje energię elektryczną z Kazachstanu i Uzbekistanu poprzez wymianę, a także importuje energię elektryczną z Tadżykistanu i Turkmenistanu. Ponadto Gabinet negocjuje dostawy energii elektrycznej z Rosji.

Ministerstwo Energii nałożyło ograniczenia na oświetlenie uliczne, a w budynkach mieszkalnych wyłączono oświetlenie. Jednocześnie urzędnicy uporczywie prosili Kirgizów, aby nie mówili o ciągłych zaciemnieniu, ale aby zrozumieli, że są to „granice”. Ale tydzień później energetycy zmienili zdanie i wyłączyli oświetlenie, nie wyjaśniając powodów swojej decyzji.

Prezydent Sadyr Żaparow przyznał, że to na jego polecenie minister energetyki poprosił ludzi o oszczędzanie energii elektrycznej i wyłączanie światła w ciągu dnia w celu zaoszczędzenia ilości wody w zbiorniku Toktogul.  ,,Z wolą Bożą będziemy w stanie do 2024-2025 pokonać deficyt energii i zacząć ją eksportować” – ma nadzieję szef państwa.

Susza

Nienormalny upał i brak wody sprawiły, że zastano się, czy zimą kraj pozostanie bez jedzenia. Powierzchnia zasiewów nie zmniejszyła się, ale plon spadł prawie o połowę. Według stanu na dzień 23 sierpnia w republice wymłócono 536 tysięcy ton zboża, czyli o 47 proc. mniej niż przed rokiem. Zbiory zbóż z hektara zebrały 14 kwintali w porównaniu z 27 w zeszłym roku. Zbiory pszenicy i jęczmienia zostały zmniejszone o połowę.

Jeszcze w czerwcu wicepremier – minister gospodarki i finansów Akylbek Zhaparow powiedział, że jeśli granice zostaną zamknięte w ciągu 2-3 miesięcy, Kirgistan może zostać bez jedzenia. Gabinet Ministrów nie miał innego wyjścia, jak zakazać eksportu pszenicy, mąki, cukru, ryżu, oleju roślinnego i jaj kurzych. Jednocześnie importowany cukier, olej roślinny i mięso są zwolnione z podatku VAT. „Rozumiemy, że budżet straci około 200 milionów somów (2 358 490 USD). Ale musimy zapewnić obywatelom żywność. Myślę, że ta decyzja przyniesie zmiany na lepsze”– powiedział szef Gabinetu Ministrów Ulukbek Maripov.

Aby wiosną stworzyć rezerwy żywności, z budżetu przeznaczono 300 milionów somów (3 537 735 USD) – na zakup ponad 1 miliona litrów oleju roślinnego i 3 tysiące ton cukru pudru. Również 1 miliard somów (46 850 822 USD) przeznaczono na zakup ponad 70 tysięcy ton rosyjskiej pszenicy.

Gabinet Ministrów zapewnia, że ​​działania te pomogą zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe republiki i bezpiecznie przetrwać zimę. Ponadto władze Kazachstanu planują przekazać Kirgistanowi w formie dotacji 1000 ton pszenicy ozimej, a rząd Chińskiego Regionu Autonomicznego Xinjiang Uygur zdecydował o przekazaniu 1500 ton pszenicy humanitarnej.

Kłótnia z sąsiadem

Po krwawym konflikcie na granicy z Tadżykistanem pod koniec kwietnia Kirgistan zamknął granicę z sąsiednim krajem. Zatrzymał się handel, ustały podróże, a nawet loty tranzytowe. Państwowy Komitet Bezpieczeństwa Narodowego z godną pozazdroszczenia regularnością donosi o kolejnym zidentyfikowanym kanale przemytu.

Według oficjalnych statystyk udział Tadżykistanu w całkowitych obrotach handlowych Kirgistanu jest znikomy. W roku przed pandemią handel między krajami wyniósł 67,7 mln USD, czyli zaledwie 1 proc. obrotów handlu zagranicznego Kirgistanu. W 2020 r. z powodu pandemii obroty spadły do ​​37 mln USD. Dla porównania: wielkość handlu między Kirgistanem a Uzbekistanem w 2019 roku wyniosła 340 mln USD. Liczba ta nie zmniejszyła się nawet podczas pandemii.

Przez 7 miesięcy 2021 r. obroty handlowe między sąsiadami wyniosły zaledwie 21,3 mln USD, a udział Tadżykistanu w obrotach handlowych Kirgistanu spadł do 0,6 proc.

Nadzieja na wyzdrowienie

Po wynikach ośmiu miesięcy 2021 r. wielkość PKB Kirgistanu spadła tylko o 0,7 proc. Gospodarka kraju nadal malała od początku pandemii i od półtora roku nie wychodzi z minusów. Jest to jednak najlepszy wskaźnik od marca zeszłego roku.

Ostatni raz PKB Kirgistanu wykazał wzrost o 1,5 proc. w okresie styczeń-marzec 2020 roku. Wraz z nadejściem epidemii koronawirusa PKB zaczął gwałtownie spadać, osiągając pod koniec roku -8,6 proc. Od wiosny tego roku wskaźnik spowolnienia gospodarczego maleje i zapowiada się nawet na dodatnie wartości do końca roku. Azjatycki Bank Rozwoju przewidywał we wrześniu, że wzrost gospodarczy może osiągnąć 3,5 proc. w 2021 roku. Eksperci ostrzegają jednak, że każda nowa fala pandemii lub wolniejsze wskaźniki szczepień mogą negatywnie wpłynąć na gospodarkę kraju.

„Biorąc pod uwagę korzystne prognozy kirgiskich partnerów handlowych, ADB jest ostrożnie optymistycznie co do wzrostu gospodarczego wraz z ożywieniem sektora usług, pomimo faktu, że kraj nadal odczuwa wpływ COVID-19” – powiedział dyrektor ADB w Kirgistanie Kanokpan Lao-Araya, przypominając, że organizacja wspiera republikę w jej wysiłkach na rzecz walki z pandemią i przywrócenia zrównoważonego wzrostu gospodarczego.

Wcześniej prezydent Sadyr Żaparow sugerował, że Kirgistan powróci do tempa wzrostu PKB sprzed pandemii dopiero do 2023 roku. Przewodniczący Gabinetu Ministrów Ulukbek Maripow uważa, że w gospodarce kraju zachodzą już „pozytywne zmiany”.