Połączone gospodarki Azji Centralnej przekroczyły pół biliona dolarów, osiągając szacunkowo 543 miliardy USD, przy czym Kazachstan odpowiada za ponad połowę tej wartości.

Gospodarka Kazachstanu szacowana jest na 306 miliardów dolarów, co stanowi niemal 56 proc. łącznego PKB Kazachstanu, Uzbekistanu, Turkmenistanu, Republiki Kirgiskiej i Tadżykistanu.

Dane te podkreślają utrzymującą się wagę gospodarczą Kazachstanu w regionie, gdzie wzrost gospodarczy, powiązania handlowe i inwestycje międzynarodowe coraz bardziej kształtują pozycję Azji Centralnej. Uzbekistan ma drugą co do wielkości gospodarkę regionu z 147 miliardami dolarów, następnie Turkmenistan z 50 miliardami, Republika Kirgiska z 23 miliardami dolarów i Tadżykistan z 18 miliardami dolarów.

Napływ inwestycji

Pozycja Kazachstanu staje się jeszcze bardziej wyraźna, gdy PKB bierze się pod uwagę obok handlu i inwestycji. Kazachstan odpowiada za dwie trzecie eksportu regionalnego Pięć krajów Azji Centralnej wygenerowało łącznie 139 miliardów dolarów eksportu, z czego Kazachstan odpowiadał za 92 miliardy dolarów, czyli 66 proc. Uzbekistan przekazał 32 miliardy dolarów, co stanowi 23 proc. eksportu regionalnego. Turkmenistan odpowiadał za 7 miliardów dolarów, Republika Kirgiska za 6 miliardów, a Tadżykistan za około 1,6 miliarda dolarów. Dane te wskazują na regionalną strukturę gospodarczą, w której Kazachstan pozostaje głównym ogniwem łączącym Azję Centralną z międzynarodowymi rynkami towarowymi i handlowymi.

Rozległe sektory energetyczne i mineralne, a także rozwinięta infrastruktura transportowa i przemysłowa, zapewniają znacznie większą zdolność eksportową niż sąsiadów. Jednak koncentracja eksportu rodzi także szersze pytanie o przyszły rozwój regionu. W miarę jak gospodarki Azji Centralnej coraz bardziej integrują się poprzez korytarze transportowe i rosnący handel wewnątrz-regionalny, skala gospodarcza Kazachstanu daje mu dużą przewagę, ale jednocześnie sprawia, że jego dywersyfikacja staje się coraz ważniejsza dla całego regionu. Prawie 70 proc. zgromadzonych inwestycji zagranicznych znajduje się w Kazachstanie. Kraj dominuje również w regionie pod względem zgromadzonych bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Łączne zasoby bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Azji Centralnej szacowane są na 220,5 miliarda dolarów, z czego 151,3 miliarda, czyli 68,6 proc., koncentruje się w Kazachstanie.

PKB na mieszkańca i demografia

Turkmenistan szacuje się 44,6 miliarda dolarów, podczas gdy Uzbekistan zgromadził 16,7 miliarda dolarów. Republika Kirgiska i Tadżykistan odpowiadają za około 4 miliardy dolarów każdy. Ta luka jest znacząca, ponieważ inwestycje nie jest jedynie miarą napływu kapitału. Z czasem zgromadzone inwestycje mogą kształtować potencjał przemysłowy, infrastrukturę, transfer technologii oraz zdolność kraju do rozwijania nowych sektorów. Udział Kazachstanu sugeruje, że międzynarodowi inwestorzy nadal postrzegają kraj jako największy i najbardziej ugruntowany rynek inwestycyjny regionu. Jednocześnie liczby te pokazują, jak nierównomiernie kapitał zagraniczny pozostaje rozłożony w Azji Centralnej. Waga gospodarcza przewyższa demograficzny udział Kazachstanu.

Dominacja Astany jest szczególnie widoczna, biorąc pod uwagę populację. Z szacowanych 83,6 miliona mieszkańców Azji Centralnej, Kazachstan stanowi około 21 milionów, czyli prawie 25 proc. Uzbekistan, dla porównania, liczy około 37 milionów mieszkańców, co stanowi 44 proc. populacji regionu. Oznacza to, że Kazachstan generuje ponad połowę PKB Azji Centralnej, przez około jedną czwartą populacji.

Porównanie wskazuje na znacznie wyższą produkcję gospodarczą Kazachstanu na mieszkańca i odzwierciedla różnice w strukturze gospodarczej, zasobach naturalnych, rozwoju przemysłowym oraz skali skumulowanych inwestycji. Większa populacja Uzbekistanu i szybko rozwijająca się gospodarka sugerują tymczasem, że równowaga wagi gospodarczej w Azji Centralnej może stopniowo stać się bardziej konkurencyjna w nadchodzących latach. Na razie jednak przewaga gospodarcza Kazachstanu pozostaje znacząca. Silniejsza pozycja finansowa Kazachstan wyróżnia się także kilkoma wskaźnikami finansowymi. Rezerwy szacowane są na 129,3 miliarda dolarów, natomiast państwowy i gwarantowany dług zagraniczny wynosi 34 miliardy dolarów. Rezerwy przekraczają ten dług prawie 3,8 razy, co jest najwyższym wskaźnikiem wśród krajów regionu, dla których dostępne były porównywalne dane.

Dług rządowy wynosi 24,6 proc. PKB, podczas gdy przekazy pieniężne z zagranicy stanowią jedynie 0,1 proc. PKB, a zależność od pomocy zagranicznej szacowana jest na 0,03 proc. dochodu narodowego brutto. Te wskaźniki sugerują, że regionalny wpływ Kazachstanu wspierany jest nie tylko przez wielkość gospodarki, ale także przez stosunkowo silne bufory finansowe i mniejszą zależność od zewnętrznych źródeł dochodów, takich jak przekazy pieniężne czy pomoc zagraniczna.

Gospodarcze centrum ciężkości Azji Centralnej

Łącznie dane pokazują wyraźny wzorzec, ponieważ Kazachstan odpowiada za prawie 56 proc. PKB Azji Centralnej, 66 proc. eksportu oraz prawie 69 proc. skumulowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych, mimo że stanowi jedynie jedną czwartą populacji regionu. To skupienie czyni Kazachstan głównym centrum ciężkości gospodarczej regionu. Wyniki mają znaczenie wykraczające poza własne granice, zwłaszcza gdy państwa Azji Centralnej dążą do rozwoju nowych szlaków transportowych, połączeń energetycznych i łańcuchów dostaw łączących region z Chinami, Europą i Bliskim Wschodem.

Jednak dane wskazują także na zmieniający się kontekst regionalny. Gospodarka Uzbekistanu warta 147 miliardów dolarów i duża liczba ludności czynią go coraz ważniejszym drugim biegunem wzrostu, podczas gdy inne kraje dążą do przyciągania inwestycji i wzmacniania swojej roli w regionalnych sieciach handlowych.