7 maja Azerbejdżan ogłosił, że prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew nie weźmie udziału w moskiewskiej paradzie z okazji Dnia Zwycięstwa 9 maja, upamiętniającej 80. rocznicę zwycięstwa Związku Radzieckiego nad nazistowskimi Niemcami.

Azerbejdżańskie media przypisały odwołanie wizyty serii negatywnych wydarzeń w stosunkach rosyjsko-azerbejdżańskich od czasu katastrofy lotniczej azerbejdżańskiego samolotu w grudniu 2024 r., spowodowanej rosyjskim ostrzałem wojskowym.

Jeśli Rosja nie podejmie znaczących kroków w celu rozwiązania problemów Azerbejdżanu i odbudowania wzajemnego zaufania, stosunki dwustronne prawdopodobnie pozostaną w martwym punkcie, charakteryzując się ostrożnym zaangażowaniem. 7 maja doradca prezydenta Rosji Jurij Uszakow ogłosił, że prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew nie pojedzie do Moskwy, aby wziąć udział w paradzie z okazji Dnia Zwycięstwa 9 maja upamiętniającej 80. rocznicę zwycięstwa Związku Radzieckiego nad nazistowskimi Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Według Uszakowa, Azerbejdżan twierdził, że Alijew „miał uczestniczyć w wewnętrznych wydarzeniach poświęconych [byłemu prezydentowi i ojcu Alijewa] Hejdarowi Alijewowi”.

Zamieszanie wokół zaproszenia do Moskwy

Wcześniej tego samego dnia rosyjskie media podały – powołując się na Uszakowa – że Alijew znalazł się wśród światowych przywódców, którzy mają wziąć udział w moskiewskich obchodach Dnia Zwycięstwa. Ostatecznie Alijew był jedynym przywódcą z regionu postsowieckiego, który skądinąd utrzymywał serdeczne stosunki dyplomatyczne z Rosją, a który nie wziął udziału w obchodach 9 maja. Obecni byli przywódcy wszystkich pięciu republik Azji Centralnej, a także Armenii i Białorusi. Nieobecność Alijewa wywołała kilka pytań o stan stosunków rosyjsko-azerbejdżańskich po katastrofie lotniczej z 25 grudnia 2024 r.

Alijew odwołał swoją podróż do Moskwy, mimo że otrzymał zaproszenia z wielu źródeł, w tym od samego Władimira Putina. 15 marca oficjalna strona internetowa prezydenta Azerbejdżanu poinformowała, że Putin zaprosił Alijewa na Paradę Zwycięstwa podczas rozmowy telefonicznej. Podczas rozmowy prezydent Białorusi Alaksandr Łukaszenka i prezydent Tadżykistanu Emomali Rahmon spotkali się z Putinem na nieformalnym spotkaniu. Według portalu Alijew i Putin „zgodzili się spotkać w Moskwie na uroczystościach rocznicowych”. Dodatkowo, 3 maja, na niecały tydzień przed ceremonią, zwierzchnik Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, patriarcha Moskwy i całej Rosji Cyryl, podczas wizyty w Baku przekazał Alijewowi kolejne zaproszenie od Putina.

Odwołanie wizyty Alijewa, pomimo wielu publicznych zaproszeń na wysokim szczeblu, podkreśla dyplomatyczne znaczenie tej decyzji. Jako powód odwołania wizyty azerbejdżańskie media podały szereg negatywnych wydarzeń w stosunkach rosyjsko-azerbejdżańskich od czasu katastrofy lotniczej w grudniu 2024 r., prawdopodobnie spowodowanych rosyjskim ostrzałem. Głównym z tych powodów był brak rosyjskiego śledztwa w sprawie grudniowego wydarzenia i brak pociągnięcia winnych do odpowiedzialności. Po incydencie Alijew zwrócił się do mediów, domagając się od strony rosyjskiej dokładnego śledztwa i odszkodowania. Stwierdził, że żądanie oficjalnych przeprosin przez Baku zostało spełnione po tym, jak Putin przeprosił podczas rozmowy telefonicznej, dodając, że Baku czeka na spełnienie pozostałych żądań. Moskwa jednak nie zrealizowała jeszcze pozostałych żądań.

Azerbejdżańskie media podawały dwa dodatkowe powody odmowy Alijewa udziału w paradzie. Najpierw, na początku maja, Komisja ds. Przeciwdziałania Zagrożeniom Hybrydowym parlamentu Azerbejdżanu przypisała Rosji lutowy cyberatak na azerbejdżańskie media. Szef komisji Ramid Namazow określił incydent jako „politycznie motywowaną interwencję cybernetyczną” i stwierdził, że była to operacja odwetowa Rosji w odpowiedzi na zamknięcie przez Azerbejdżan 3 lutego Rosyjskiego Centrum Informacji i Kultury, powszechnie znanego jako Dom Rosyjski, a także pogłoski o potencjalnym zamknięciu przedstawicielstwa Rossija Siegodnia (Sputnik).

Relacje na kursie kolizyjnym

W innym incydencie w maju rosyjskie władze uniemożliwiły Azerowi Badamowowi, członkowi parlamentu Azerbejdżanu, wjazd do Rosji na obchody 102. rocznicy urodzin byłego prezydenta Azerbejdżanu Hejdara Alijewa, odsyłając go z lotniska w Moskwie do Baku. RIA Novosti, rosyjska państwowa agencja informacyjna, której Azerbejdżan zakazał w maju 2022 r., poinformowała, że Badamowowi odmówiono wjazdu z powodu jego „antyrosyjskich” i „rusofobicznych” wypowiedzi. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu nazwało to „nieprzyjaznym krokiem” i zażądało „szczegółowego wyjaśnienia” incydentu.

Trajektoria relacji azerbejdżańsko-rosyjskich w ostatnich miesiącach podkreśla stałą erozję zaufania, którą pogłębia brak adekwatnej reakcji Moskwy na żądania Baku dotyczące katastrofy lotniczej. O ile dyplomatyczne skutki kryzysu nie przełożyły się jeszcze na jawne zmiany w polityce czy zerwanie formalnej współpracy, o tyle symboliczne gesty i retoryczne sygnały z obu stron świadczą o rosnącym napięciu. Decyzja Azerbejdżanu o odwołaniu udziału Alijewa w paradzie z okazji Dnia Zwycięstwa, mimo licznych zaproszeń na wysokim szczeblu, jest wyraźnym wskaźnikiem narastającego w Baku niezadowolenia. Odwołanie odzwierciedla szersze niezadowolenie Azerbejdżanu z postrzeganej przez Moskwę protekcjonalności i niechęci do traktowania Baku jako równorzędnego partnera, jak obiecano w Deklaracji o współdziałaniach sojuszniczych z 2022 r.

„Imperialny ton”, który azerbejdżańscy obserwatorzy przypisują ostatniemu zachowaniu Rosji, stoi w jaskrawym kontraście z dążeniem Baku do równości w stosunkach z Rosją. Azerbejdżan pozostaje zaangażowany w politykę zagraniczną opartą na strategicznej autonomii i wielostronnym zaangażowaniu. Decyzja Alijewa o odwołaniu wizyty w Moskwie sygnalizuje gotowość Azerbejdżanu do przeciwstawienia się Rosji w obliczu odrzucenia przez nią uzasadnionych obaw. Jeśli Rosja nie podejmie znaczących kroków w celu rozwiązania problemów Azerbejdżanu i odbudowania wzajemnego zaufania, stosunki dwustronne prawdopodobnie pozostaną w martwym punkcie, charakteryzując się ostrożnym zaangażowaniem.