Finanse Armenii potwierdzają utrzymującą się zależność od Rosji

Rejestry podatkowe w Armenii podkreślają wyzwanie, jakim stoi rząd, próbując oddalić gospodarkę państwa od Rosji. Największym pojedynczym podmiotem płacącym podatki w Armenii jest sprzedawca elektroniki, który wydaje się generować dużą część zysków z eksportu do Rosji. Finansowa siła przyciągania Moskwy do Erywania pozostaje potężna.

Odkąd siły azerbejdżańskie odbiły Górski Karabach, rząd Armenii zaczął dystansować się od Rosji, która zdaniem wielu Ormian nie wywiązała się ze zobowiązań w zakresie bezpieczeństwa w obronie interesów Armenii. Na płaszczyźnie politycznej premier Nikol Paszynian zacieśnia stosunki z Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi. Jednak dokonanie zmiany politycznej okazuje się szybszym procesem niż reorientacja armeńskiej gospodarki, która od dawna koncentruje się na północy, w kierunku Rosji.

Handel z Rosją objętą sankcjami okazał się bardzo lukratywny dla wielu armeńskich firm, które przystosowały się do działania jako pośrednicy dla rosyjskich konsumentów odciętych od bezpośredniego dostępu do zachodnich towarów. Wydaje się, że żaden podmiot nie odniósł większych korzyści niż Mobile Center, armeński sprzedawca telefonów komórkowych i elektroniki powiązany z lokalnym biznesmenem Samuelem Aleksanjanem.

Lider wśród płatników w Armenii

Dochody firmy zwiększone przez eksport do Rosji, były tak duże, że prześcignęła największą armeńską firmę wydobywczą i stała się największym podatnikiem w Armenii pod względem wkładu pieniężnego do kasy państwowej. Według armeńskiego rządowego Komitetu Dochodów Państwowych (SRC), agencja zebrała ponad 51 milionów dolarów (20 miliardów ormiańskich dram) od MobileCenter w pierwszym kwartale 2024 roku, trzy razy więcej niż podatki zapłacone przez firmę w tym samym okresie poprzedniego roku. Przed 2024 r. firma nie plasowała się w czołówce podmiotów płacących podatki w Armenii.

Łączna suma wpływów podatkowych zebranych przez państwo w ciągu pierwszych czterech miesięcy 2024 r. wyniosła około 846 mln USD (330 mld dram). Płatności podatkowe Mobile Center przewyższyły Gazprom Armenia, rosyjskiego dystrybutora gazu w Armenii, oraz Zangezur Copper and Molibdenum Combine, inną firmę w Armenii o silnych powiązaniach z Rosją. Obroty handlowe Armenii z Rosją gwałtownie wzrosły po inwazji na Ukrainę, a kraj ten stał się powszechnie podejrzany o pomaganie Rosji w omijaniu sankcji.

Eksport Armenii do Rosji potroił się w 2022 r. i podwoił w pierwszej połowie 2023 r. Jesienią ubiegłego roku przedstawiciele armeńskiego rządu poinformowali, że Rosja odpowiada za prawie 40 proc. rocznego eksportu Armenii. Inna firma, sieci supermarketów również kontrolowane przez Aleksanjana, znalazła się na liście 10 największych podatników. Na liście znalazły się również dwie lokalne firmy tytoniowe, sklepy z elektroniką i artykułami gospodarstwa domowego, firma telekomunikacyjna oraz rosyjska firma e-commerce Wildberries.

Oprócz posiadania największego udziału w handlu zagranicznym Armenii, Rosja wywiera wpływ na armeńską gospodarkę na inne sposoby, np. poprzez posiadanie strategicznych aktywów. Armeńska filia rosyjskiego giganta energetycznego Gazpromu, Gazprom Armenia, ma monopol na dostawy gazu ziemnego. Koleje Rosyjskie mają również największe udziały w kolejach w Armenii.