Czy Kazachstan utrzyma kurs na reformy gospodarcze?

W miarę jak Astana przechodzi z trybu zarządzania kryzysowego do trybu planowania długoterminowego, wyzwaniem będzie to, czy rząd będzie w stanie trzymać się swoich planów reform gospodarczych.

Prezydent Kazachstanu Kasym-Żomart Tokajew dokonał przetasowań w rządzie. Oprócz nowego premiera Olżasa Bektenowa, na uwagę zasługują m.in. minister finansów Madi Takijew i minister gospodarki narodowej Nurlan Bajbazarow. Świeże twarze w bloku gospodarczym pojawiają się, gdy Tokajew obiecuje podążać nowym kursem gospodarczym, w tym obietnice zmniejszenia nadmiernej roli państwa w gospodarce, zwiększenia lokalnej produkcji i stworzenia bardziej wydajnego, rynkowego środowiska.

Program reform gospodarczych Tokajewa zaczął już nabierać kształtów w tym roku, a w ostatnich miesiącach wprowadzono szereg nowych polityk, w tym rozwój nowej infrastruktury i wprowadzenie nowego, bardziej wydajnego kodeksu podatkowego. W lutym narodowe linie lotnicze Kazachstanu, Air Astana, również weszły na londyńską giełdę papierów wartościowych.

Motywacja Astany do zreformowania gospodarki jest jasna. W ubiegłym roku rosnące wydatki państwa i niższe niż oczekiwano wpływy z podatków oznaczały, że Kazachstan odnotował deficyt budżetowy w wysokości 6,2 mld USD, czyli 3,7 proc. PKB, na równi z deficytem odnotowanym w 2020 r. w szczytowym momencie pandemii COVID-19. Kurz po powszechnych protestach, które wstrząsnęły Kazachstanem w styczniu 2022 r., dopiero zaczyna opadać, a prezydent Tokajew jest zaangażowany nadzorowaniem lustracji, wypychając lojalistów byłego prezydenta Nursułtana Nazarbajewa na rzecz nowej elity politycznej i gospodarczej.

Ponadto wojna Rosji w Ukrainie stanowi poważne zagrożenie dla stabilności gospodarczej Kazachstanu. Około 80 procent kazachskiego eksportu ropy naftowej przechodzi przez terytorium Rosji za pośrednictwem Kaspijskiego Konsorcjum Rurociągowego (CPC) – które, przerwane już z wątpliwych powodów politycznych w 2022 r., ma swój terminal na zachód od rosyjskiego portu w Noworosyjsku, niepokojąco blisko ukraińskich wypadów przeciwko rosyjskim okrętom wojennym w tym rejonie w ostatnich miesiącach.

Niemniej jednak, wraz z wewnętrznymi napięciami politycznymi, które nastąpiły po protestach w styczniu 2022 r., w dużej mierze ustępują, a także zrozumieniem, że wojna między Rosją a Ukrainą zostanie z nami na dłużej, Tokajew wydaje się ponownie koncentrować swoją uwagę na reformach gospodarczych. Orędzie o stanie państwa wygłoszone przez Tokajewa we wrześniu ubiegłego roku poświęcone było wyłącznie polityce gospodarczej i przedstawiało rozważne działania mające na celu zmniejszenie udziału państwa w gospodarce i pobudzenie wzrostu. Obejmowały one przekonanie banków do udzielania większych kredytów sektorowi prywatnemu, usprawnienie ministerstw i maksymalizację potencjału Kazachstanu w obiecujących sektorach, takich jak odnawialne źródła energii.

W miarę ustępowania bezpośrednich skutków wewnętrznych i geopolitycznych turbulencji ostatnich dwóch lat, administracja Tokajewa jest wreszcie w stanie wyjść z trybu zarządzania kryzysowego i powrócić do swojej agendy gospodarczej. Choć kierunek działań jest pozytywny, prawdziwym wyzwaniem będzie przeprowadzenie reform.